Centralny system nerwowy

Układ nerwowy składa się z dwóch głównych części: centralnego systemu nerwowego oraz obwodowego układu nerwowego. Centralny system nerwowy obejmuje mózg oraz rdzeń kręgowy. Odpowiadają one za koordynację i integrację informacji nerwowych. Zarówno mózg, jak i rdzeń kręgowy są chronione przez błony łącznotkankowe zwane oponami (mózgu) i zawieszone w płynie mózgowo-rdzeniowym. Są one całkowicie osłonięte przez czaszkę i kręgosłup.

Histologicznie centralny system nerwowy składa się z neuronów, będących komórkami pobudliwymi, wspomaganymi przez neuroglej. Neurony posiadają ciała komórkowe i długie aksony. Ciała komórkowe, czyli soma, tworzą istotę szarą, natomiast aksony tworzą istotę białą. Istota szara ma szarawy wygląd, podczas gdy istota biała jest biała ze względu na materiał lipidowy wchodzący w skład osłonek mielinowych otaczających aksony.

Mózg jest położony w jamie czaszki i dzieli się na trzy części: przodomózgowie, śródmózgowie i tyłomózgowie:

• Przodomózgowie obejmuje dwie półkule mózgu (zwane inaczej kresomózgowiem) oraz zagłębione głęboko w nich międzymózgowie (zawierające struktury takie jak wzgórze i podwzgórze). Powierzchnia półkul mózgu zbudowana jest z istoty szarej i jest pofałdowana, tworząc wyniosłości (zakręty) oraz zagłębienia (bruzdy). Wewnątrz znajduje się rdzeń istoty białej, który zawiera jądra istoty szarej — jądra podstawy — głęboko w swym wnętrzu.

• Śródmózgowie, zwane również mesencephalon, łączy przodomózgowie z tyłomózgowiem.

• Tyłomózgowie (rhombencephalon) dzieli się na tyłomózgowie wtórne (metencephalon – most i móżdżek) oraz rdzeniomózgowie (myelencephalon – rdzeń przedłużony), przy czym rdzeń przedłużony przechodzi w rdzeń kręgowy.

Rdzeń kręgowy przebiega w kanale kręgowym i składa się z 31 segmentów rdzeniowych, z których każdy daje początek parze nerwów rdzeniowych. Ku dołowi kończy się w okolicy lędźwiowej, zwężając się i tworząc stożkowaty obszar zwany stożkiem rdzeniowym. Podobnie jak mózg, rdzeń kręgowy zawiera istotę szarą i istotę białą. Istota szara, tworząca wewnętrzny rdzeń, ma kształt motyla z rogami przednimi i tylnymi. Rogi przednie pełnią funkcję ruchową, natomiast rogi tylne — czuciową. Ponadto w odcinkach piersiowo-lędźwiowych w istocie szarej rdzenia kręgowego obecne są boczne rogi istoty szarej, zapewniające unerwienie współczulne. Istota szara otoczona jest przez istotę białą, która składa się z aksonów neuronów i może być dalej podzielona na odrębne obszary, takie jak przednie, boczne i tylne kolumny istoty białej.

Nerwy czaszkowe i nerwy rdzeniowe odchodzą od mózgu i rdzenia kręgowego, tworząc obwodowy układ nerwowy. W ludzkim ciele występuje 12 par nerwów czaszkowych i 31 par nerwów rdzeniowych.