Ciało rzęskowe

Ciało rzęskowe obejmuje pierścień rzęskowy, wyrostki rzęskowe oraz mięsień rzęskowy.

Ma kształt trójkąta, którego wierzchołek skierowany jest ku rąbkowi zębatemu od tyłu, a podstawa — ku nasadzie tęczówki od przodu. Ciało rzęskowe zwrócone jest ku komorze przedniej, komorze tylnej i komorze ciała szklistego; wyścielają je dwie warstwy neuroepitelialne — warstwa niebarwnikowa od wewnątrz i warstwa barwnikowa od zewnątrz. Zewnętrzna warstwa nabłonka jest barwnikowa, natomiast warstwa wewnętrzna, pozostająca w kontakcie z cieczą wodnistą, jest niebarwnikowa. Komórki nabłonka niebarwnikowego wydzielają ciecz wodnistą.

Pierścień rzęskowy stanowi strefę o szerokości około 4 mm, bezpośrednio ciągłą z przednią częścią naczyniówki; wykazuje liczne grzebienie ułożone promieniowo.

Wyrostki rzęskowe (processus ciliares) powstają wskutek dośrodkowego fałdowania poszczególnych warstw naczyniówki, tj. naczyniówki właściwej i blaszki podstawnej, i wnikają między odpowiadające im fałdy więzadła wieszadłowego soczewki. Ułożone są w okrąg i tworzą rodzaj falbany za tęczówką, wokół obwodu soczewki. Liczba wyrostków waha się od sześćdziesięciu do osiemdziesięciu; leżą one obok siebie i można je podzielić na duże i małe. Pierwsze mają długość około 2,5 mm; drugie, stanowiące około jednej trzeciej ogólnej liczby, umieszczone są w przestrzeniach między nimi, bez regularnego układu. Obwodem przyczepiają się do trzech lub czterech grzebieni pierścienia rzęskowego i są ciągłe z warstwami naczyniówki; ich przeciwległe końce są wolne i zaokrąglone, skierowane ku komorze tylnej gałki ocznej i obwodowi soczewki. Od przodu są ciągłe z obwodem tęczówki. Ich tylne powierzchnie łączą się z więzadłem wieszadłowym soczewki.

Budowa. — Wyrostki rzęskowe są podobne w budowie do naczyniówki, lecz naczynia są w nich większe i mają głównie kierunek podłużny. Ich tylne powierzchnie pokrywa dwuwarstwowa błona czarnych komórek barwnikowych, stanowiąca przedłużenie siatkówki ku przodowi, zwana pars ciliaris retinae. W zrębie wyrostków rzęskowych występują również gwiaździste komórki barwnikowe, jednak nie są one tak liczne jak w samej naczyniówce.

Ciecz wodnista jest wydzieliną powstającą wskutek czynnego udziału komórek nabłonkowych wyścielających wierzchołki wyrostków rzęskowych.

Mięsień rzęskowy (m. ciliaris; mięsień Bowmana) zbudowany jest z włókien gładkich; tworzy szarawą, półprzezroczystą, okrężną taśmę o szerokości około 3 mm na zewnętrznej powierzchni przedniej części naczyniówki. Jest najgrubszy od przodu i składa się z dwóch grup włókien: południkowych i okrężnych. Włókna południkowe, zdecydowanie liczniejsze, odchodzą od tylnego brzegu ostrogi twardówki; biegną ku tyłowi i przyczepiają się do wyrostków rzęskowych oraz pierścienia rzęskowego. Według Waldeyera jeden pęczek wnika do twardówki. Włókna okrężne leżą przyśrodkowo względem południkowych i w przekroju południkowym ukazują się jako trójkątna strefa za kątem przesączania, blisko obwodu tęczówki. Są dobrze rozwinięte w oczach nadwzrocznych, natomiast szczątkowe lub nieobecne w oczach krótkowzrocznych. Mięsień rzęskowy jest głównym narządem akomodacji, tj. dostosowywania oka do widzenia bliskich przedmiotów. Podczas skurczu pociąga wyrostki rzęskowe ku przodowi, rozluźnia więzadło wieszadłowe soczewki i w ten sposób umożliwia soczewce przyjęcie bardziej wypukłego kształtu.