Mięsień czworoboczny

Mięsień czworoboczny jest dużym, powierzchownym mięśniem górnej części grzbietu i szyi, podzielonym na część wstępującą (górną), poprzeczną (środkową) i zstępującą (dolną), którego główną funkcją jest stabilizowanie, przemieszczanie i obracanie łopatki oraz wspomaganie ruchów obręczy kończyny górnej. Przyczep początkowy mięśnia stanowią kość potyliczna, więzadło karkowe oraz wyrostki kolczyste kręgów C7–T12, natomiast przyczep końcowy obejmuje obojczyk, wyrostek barkowy łopatki oraz grzebień łopatki. Mięsień czworoboczny jest unerwiony głównie przez gałąź zewnętrzną nerwu dodatkowego [XI], z dodatkowym udziałem nerwów szyjnych (C1–C8) C3 i C4.

Przyczep początkowy: Wzdłuż linii pośrodkowej, od guzowatości potylicznej zewnętrznej, więzadła karkowego, przyśrodkowej części kresy karkowej górnej oraz wyrostków kolczystych kręgów C7–T12

Przyczep końcowy: Na obręczy kończyny górnej — do bocznej jednej trzeciej obojczyka, wyrostka barkowego łopatki oraz grzebienia łopatki

Tętnica: Tętnica poprzeczna szyi

Nerw: Główne unerwienie pochodzi od nerwu czaszkowego XI. Nerwy szyjne (C1–C8) C3 i C4 przewodzą informacje o bólu w obrębie tego mięśnia

Czynność: Część zstępująca (górna) unosi łopatkę; część wstępująca (dolna) obniża łopatkę; część środkowa (lub wszystkie części łącznie) przywodzi łopatkę; części zstępująca i wstępująca działają wspólnie, obracając wydrążenie stawowe ku górze

Antagonista: Mięsień zębaty przedni

Opis: Mięsień czworoboczny jest płaskim, trójkątnym mięśniem, pokrywającym tylną i górną część szyi oraz barków. Rozpoczyna się od guzowatości potylicznej zewnętrznej i przyśrodkowej jednej trzeciej kresy karkowej górnej kości potylicznej, od więzadła karkowego, wyrostka kolczystego siódmego kręgu szyjnego oraz wyrostków kolczystych wszystkich kręgów piersiowych, a także od odpowiedniej części więzadła nadkolcowego. Od tego przyczepu początkowego włókna górne biegną ku dołowi i bocznie, włókna dolne — ku górze i bocznie, a włókna środkowe — poziomo. Włókna górne przyczepiają się do tylnego brzegu bocznej jednej trzeciej obojczyka; włókna środkowe — do brzegu przyśrodkowego wyrostka barkowego łopatki oraz do wargi górnej tylnego brzegu grzebienia łopatki; włókna dolne zbiegają się w pobliżu łopatki i kończą się rozcięgnem, które ślizga się po gładkiej trójkątnej powierzchni przyśrodkowego końca grzebienia, przyczepiając się do guzka na wierzchołku tej gładkiej trójkątnej powierzchni. W miejscu przyczepu potylicznego mięsień czworoboczny łączy się z kością za pośrednictwem cienkiej blaszki włóknistej, ściśle przylegającej do skóry. W części środkowej łączy się z wyrostkami kolczystymi za pomocą szerokiego, półeliptycznego rozcięgna, rozciągającego się od szóstego kręgu szyjnego do trzeciego kręgu piersiowego i tworzącego wraz z rozcięgnem mięśnia strony przeciwnej elipsę ścięgnistą. Pozostała część mięśnia rozpoczyna się licznymi krótkimi włóknami ścięgnistymi. Oba mięśnie czworoboczne razem przypominają trapez, czyli czworobok w kształcie rombu: dwa kąty odpowiadają barkom, trzeci — guzowatości potylicznej, a czwarty — wyrostkowi kolczystemu dwunastego kręgu piersiowego. Warianty anatomiczne. — Przyczepy do kręgów grzbietowych są często zredukowane, a dolne nierzadko nieobecne; przyczep potyliczny bywa nieobecny; często stwierdza się rozdzielenie między częścią szyjną a grzbietową. Obserwuje się rozległe ubytki, a nawet całkowity brak mięśnia. Przyczep końcowy do obojczyka jest zmienny pod względem rozległości; niekiedy sięga do połowy obojczyka, a sporadycznie może zlewać się z tylnym brzegiem mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego lub na niego zachodzić.