Mięsień najszerszy grzbietu

Przyczep początkowy: Wyrostki kolczyste kręgów piersiowych T6–T12, powięź piersiowo-lędźwiowa, grzebień kości biodrowej oraz dolne 3 lub 4 żebra

Przyczep końcowy: Podstawa rowka międzyguzkowego kości ramiennej

Tętnica: Tętnica podłopatkowa, gałąź głęboka; tętnica grzbietowa łopatki

Nerw: Nerw piersiowo-grzbietowy

Czynność: Pociąga kończynę przednią ku tyłowi i ku dołowi

Antagoniści: Mięsień naramienny, mięsień czworoboczny

Opis: Mięsień najszerszy grzbietu jest trójkątnym mięśniem płaskim, który pokrywa okolicę lędźwiową oraz dolną połowę okolicy piersiowej, stopniowo zwężając się w wąski pęczek w miejscu przyczepu do kości ramiennej. Rozpoczyna się on włóknami ścięgnistymi od wyrostków kolczystych sześciu dolnych kręgów piersiowych oraz od warstwy tylnej powięzi piersiowo-lędźwiowej (zob. s. 397), za pośrednictwem której przyczepia się do wyrostków kolczystych kręgów lędźwiowych i krzyżowych, do więzadła nadkolcowego oraz do tylnej części grzebienia kości biodrowej. Ponadto rozpoczyna się włóknami mięśniowymi od zewnętrznej wargi grzebienia kości biodrowej, bocznie od brzegu mięśnia prostownika grzbietu, a także od trzech lub czterech dolnych żeber za pomocą mięsistych zębów, które przeplatają się z podobnymi wyrostkami mięśnia skośnego zewnętrznego brzucha. Z tego rozległego przyczepu początkowego włókna biegną w różnych kierunkach: górne — poziomo, środkowe — skośnie ku górze, a dolne — pionowo ku górze, zbiegając się i tworząc gruby pęczek, który krzyżuje kąt dolny łopatki i zazwyczaj przyjmuje od niej kilka włókien. Mięsień owija się wokół dolnego brzegu mięśnia obłego większego i skręca się wokół własnej osi, tak że włókna górne stają się najpierw tylne, a następnie dolne, natomiast włókna pionowe — najpierw przednie, a następnie górne. Mięsień kończy się czworobocznym ścięgnem o długości około 7 cm, które przebiega przed ścięgnem mięśnia obłego większego i przyczepia się do podstawy rowka międzyguzkowego kości ramiennej; jego przyczep sięga wyżej na kości ramiennej niż przyczep ścięgna mięśnia piersiowego większego. Dolny brzeg ścięgna łączy się z ścięgnem mięśnia obłego większego, przy czym powierzchnie obu ścięgien są oddzielone w pobliżu przyczepów przez kaletkę maziową; niekiedy między mięśniem a kątem dolnym łopatki występuje dodatkowa kaletka maziowa. Ścięgno mięśnia oddaje rozcięgno do powięzi głębokiej ramienia.

Warianty. — Liczba kręgów piersiowych, do których mięsień się przyczepia, waha się od czterech do siedmiu lub ośmiu; liczba przyczepów żebrowych jest zmienna; włókna mięśniowe mogą, lecz nie muszą, dochodzić do grzebienia kości biodrowej.

Pasmo mięśniowe zwane łukiem pachowym, o długości od 7 do 10 cm i szerokości od 5 do 15 mm, niekiedy odchodzi od górnego brzegu mięśnia najszerszego grzbietu mniej więcej w połowie tylnego fałdu pachy i krzyżuje pachę przed naczyniami oraz nerwami pachowymi, łącząc się z dolną powierzchnią ścięgna mięśnia piersiowego większego, z mięśniem kruczoramennym lub z powięzią pokrywającą mięsień dwugłowy ramienia. Łuk pachowy krzyżuje tętnicę pachową tuż powyżej miejsca zwykle wybieranego do podwiązania naczynia i może wprowadzać chirurga w błąd podczas zabiegu operacyjnego. Występuje on u około 7% osobników i można go łatwo rozpoznać po poprzecznym przebiegu jego włókien.

Pasmo włókniste zazwyczaj przebiega od dolnego brzegu ścięgna mięśnia najszerszego grzbietu, w pobliżu jego przyczepu, do głowy długiej mięśnia trójgłowego ramienia. Niekiedy ma ono charakter mięśniowy i stanowi odpowiednik Dorsoepitrochlearis brachii małp człekokształtnych.

Brzeg boczny mięśnia najszerszego grzbietu jest oddzielony poniżej od mięśnia skośnego zewnętrznego brzucha niewielką trójkątną przestrzenią — trójkątem lędźwiowym Petita, którego podstawę tworzy grzebień kości biodrowej, a dno — mięsień skośny wewnętrzny brzucha. Kolejny trójkąt znajduje się za łopatką. Jest on ograniczony od góry przez mięsień czworoboczny, od dołu przez mięsień najszerszy grzbietu, a bocznie przez brzeg kręgosłupowy łopatki; dno jest częściowo tworzone przez mięsień równoległoboczny większy. Jeżeli łopatkę przesuniemy ku przodowi, krzyżując ramiona na klatce piersiowej, i pochylimy tułów ku przodowi, fragmenty szóstego i siódmego żebra wraz z przestrzenią między nimi stają się podskórne i dostępne do osłuchiwania. Przestrzeń ta jest zatem znana jako trójkąt osłuchiwania.

Unerwienie. — Mięsień czworoboczny jest unerwiony przez nerw dodatkowy [XI] oraz przez gałęzie trzeciego i czwartego nerwu szyjnego; mięsień najszerszy grzbietu — przez szósty, siódmy i ósmy nerw szyjny za pośrednictwem nerwu piersiowo-grzbietowego (długiego nerwu podłopatkowego).