Nerw twarzowy

Numer: VII

Nazwa: Twarzowy

Czuciowy, ruchowy czy mieszany: Zarówno czuciowy, jak i ruchowy

Przyczep początkowy/cel: Most (kąt mostowo-móżdżkowy) powyżej oliwki dolnej

Jądra: Jądro ruchowe nerwu twarzowego, Jądro pasma samotnego, Jądro ślinowe górne

Funkcja: Zapewnia unerwienie ruchowe mięśniom twarzy, brzuścowi tylnemu mięśnia dwubrzuścowego, mięśniowi rylcowo-gnykowego oraz mięśniowi strzemiączkowemu. Odbiera również zmysł smaku ze szczególnego zmysłu smaku z przednich 2/3 języka oraz zapewnia unerwienie wydzielnicze (przywspółczulne) gruczołom ślinowym (z wyjątkiem ślinianki przyusznej) i gruczołowi łzowemu.

Opis:

Nerw twarzowy, znany również jako nerw czaszkowy VII, jest nerwem mieszanym posiadającym komponenty czuciowe, ruchowe i przywspółczulne. Odgrywa kluczową rolę w mimice twarzy, czuciu smaku oraz w funkcjonowaniu kilku gruczołów.

Jądra:

Nerw twarzowy wywodzi się z trzech jąder:

• Jądro ruchowe nerwu twarzowego – odpowiada za unerwienie ruchowe mięśni twarzy.

• Jądro ślinowe górne – oddaje włókna przywspółczulne kontrolujące gruczoły ślinowe i gruczoł łzowy.

• Jądro pasma samotnego – przetwarza informacje czuciowe, w szczególności smakowe z przednich dwóch trzecich języka.

Wyjście z pnia mózgu:

Nerw twarzowy wychodzi z pnia mózgu na poziomie połączenia mostowo-rdzeniowego, w pobliżu kąta mostowo-móżdżkowego, wraz z nerwem przedsionkowo-ślimakowym. Początkowo przebiega jako dwa korzenie — większy korzeń ruchowy i mniejszy korzeń czuciowy/pośredni — które następnie łączą się ze sobą.

Przebieg nerwu twarzowego:

Z pnia mózgu nerw twarzowy wchodzi do przewodu słuchowego wewnętrznego, kanału w kości skroniowej, wraz z nerwem przedsionkowo-ślimakowym. Przebiega przez kanał nerwu twarzowego w kości skroniowej, gdzie odbywa złożony kurs obejmujący kilka zagięć.

W obrębie kanału nerwu twarzowego nerw oddaje trzy istotne gałęzie:

• Nerw skalisty większy (przywspółczulny dla gruczołu łzowego),

• Nerw strzemiączkowy (ruchowy dla mięśnia strzemiączkowego w uchu środkowym),

• Strunę bębenkową (czuciową dla smaku z przednich dwóch trzecich języka oraz przywspółczulną dla gruczołów podżuchwowego i podjęzykowego).

Wyjście z czaszki i przebieg obwodowy:

• Nerw twarzowy opuszcza czaszkę przez otwór rylcowo-sutkowy.

• Przed wejściem do ślinianki przyusznej oddaje gałęzie do mięśni, takich jak brzusiec tylny mięśnia dwubrzuścowego, mięsień rylcowo-gnykowy i mięsień potyliczny.

• Wewnątrz ślinianki przyusznej nerw twarzowy dzieli się na pięć gałęzi końcowych: skroniową, jarzmową, policzkową, brzeżną żuchwową i szyjną, które unerwiają mięśnie twarzy.

Czynności nerwu twarzowego:

• Ruchowe: unerwia mięśnie odpowiedzialne za mimikę twarzy.

• Czuciowe: przewodzi wrażenia smakowe z przednich dwóch trzecich języka.

• Przywspółczulne: kontroluje wydzielanie gruczołów łzowego, podżuchwowego i podjęzykowego.

Zaburzenia kliniczne:

Uszkodzenie nerwu twarzowego może prowadzić do porażenia mięśni twarzy, powszechnie określanego jako porażenie Bella. Może ono skutkować:

• Niemożnością kontrolowania mięśni twarzy po stronie zajętej, co prowadzi do opadania kąta ust, powieki oraz niemożności marszczenia czoła.

• Utratą czucia smaku na przednich dwóch trzecich języka.

• Nadwrażliwością słuchową (hyperacusis) spowodowaną dysfunkcją mięśnia strzemiączkowego.

• Suchością oczu lub ust wskutek upośledzonej funkcji gruczołów.

Uszkodzenia neuronu ruchowego górnego, takie jak udar mózgu, wpływają na dolną część twarzy po jednej stronie ze względu na obustronne korowe unerwienie górnej części twarzy. Natomiast uszkodzenie neuronu ruchowego dolnego, dotyczące samego nerwu, powoduje porażenie mięśni twarzy na całej ipsilateralnej stronie.

Zrozumienie złożonego przebiegu i funkcji nerwu twarzowego jest niezbędne do skutecznego diagnozowania zaburzeń nerwów czaszkowych i postępowania w ich przebiegu.