Osierdzie

Osierdzie jest twardym, dwuwarstwowym workiem włóknisto-surowiczym otaczającym serce.

Worek osierdziowy składa się z dwóch warstw: zewnętrznego osierdzia włóknistego oraz wewnętrznego osierdzia surowiczego.

• Osierdzie włókniste ma kształt stożkowatego worka. Jego wierzchołek jest zrośnięty z korzeniami wielkich naczyń u podstawy serca. Jego szeroka podstawa pokrywa środkowy obszar włóknisty przepony, z którą jest zrośnięta. Więzadła mostkowo-osierdziowe łączą przednią powierzchnię osierdzia włóknistego z mostkiem.

• Osierdzie surowicze jest warstwą surowicówki wyścielającą osierdzie włókniste (blaszka ścienna), która odbija się wokół korzeni wielkich naczyń, pokrywając całą powierzchnię serca (blaszka trzewna). Pomiędzy blaszką ścienną a blaszką trzewną znajduje się jama osierdziowa wypełniona płynem surowiczym, który chroni serce przed wszelkiego rodzaju wstrząsami i uderzeniami zewnętrznymi. Część blaszki trzewnej pokrywająca serce, lecz nie wielkie naczynia, nosi nazwę blaszki trzewnej (nasierdzia).

W miejscach, gdzie osierdzie surowicze odbija się od różnych struktur serca, tworzy dwie zatoki: zatokę poprzeczną oraz zatokę skośną:

• Zatoka skośna osierdzia jest zachyłkiem ślepym rozciągającym się ku górze od żyły głównej dolnej, pomiędzy dwiema lewymi żyłami płucnymi po jednej stronie a dwiema prawymi żyłami płucnymi po drugiej. Jej ścianę przednią tworzy ściana tylna lewego przedsionka, pomiędzy czterema żyłami płucnymi. Zatoka skośna zapewnia przestrzeń do rozszerzania się lewego przedsionka.

• Zatoka poprzeczna osierdzia jest otwarta po obu stronach i powstaje w wyniku odbicia trzewnej blaszki surowiczej osierdzia od tylnych powierzchni pni aorty i pnia płucnego ku przedniej powierzchni przedsionka. W związku z tym palec wprowadzony do zatoki poprzecznej przebiega za pniem aorty i pniem płucnym, przed żyłą główną górną po stronie prawej oraz uszkiem lewego przedsionka po stronie lewej.

Worek osierdziowy ustala położenie serca w śródpiersiu i ogranicza jego ruchomość, zapewniając jednocześnie nawilżoną, śliską powierzchnię umożliwiającą pracę serca wewnątrz oraz ruch płuc na zewnątrz. Osierdzie zapobiega nadmiernemu rozszerzeniu serca, a w stanach patologicznych może ograniczać jego nadmierne wypełnienie, które prowadziłoby do zmniejszenia rzutu serca. Wywiera ono również wpływ na zależności ciśnieniowo-objętościowe jam serca, ograniczając przestrzeń dostępną dla serca jako całości. Osierdzie wyrównuje ponadto siły hydrostatyczne, bezwładności i grawitacji, utrzymuje geometrię komory lewej oraz pełni funkcję mechanicznej bariery przed zakażeniem.