Splot ramienny

Splot ramienny jest złożoną siecią nerwów wywodzących się z przednich gałęzi pierwotnych nerwów rdzeniowych C5, C6, C7, C8 i T1. Ta skomplikowana struktura rozciąga się od szyi do okolicy pachowej. Stanowi główne źródło unerwienia ruchowego, czuciowego i autonomicznego kończyny górnej, w tym okolicy łopatkowej, ramienia, przedramienia i ręki.

Początek w obrębie szyi: korzenie splotu ramiennego

Splot ramienny rozpoczyna się od gałęzi brzusznych nerwów rdzeniowych C5–T1, określanych jako „korzenie" splotu. Gałęzie te/korzenie łączą się i przeplatają, tworząc kolejne struktury splotu.

Gałęzie odchodzące od korzeni obejmują:

• Gałęzie nerwowe do mięśni segmentarnych szyi, w tym do mięśnia długiego szyi (C2–C6) oraz mięśni pochyłych: przedniego (C4–C7), środkowego (C3–C7) i tylnego (C5–C7).

• Nerw grzbietowy łopatki (C5): nerw ten wywodzi się z korzenia C5. Przebiega wzdłuż tętnicy grzbietowej łopatki i zapewnia unerwienie ruchowe mięśnia dźwigacza łopatki, mięśnia równoległobocznego większego i mięśnia równoległobocznego mniejszego.

• Nerw piersiowy długi (C5, C6, C7): wywodzący się z korzeni C5, C6 i C7, unerwia mięsień zębaty przedni. Często przebiega wspólnie z tętnicą piersiową boczną.

• Ponadto korzeń C5 uczestniczy w tworzeniu nerwu przeponowego (C3, C4, C5), który jest niezbędny do czynności przepony.

Pnie splotu ramiennego

W miarę jak splot ramienny przechodzi przez tylny trójkąt szyi, jego korzenie łączą się, tworząc trzy pnie. Pnie te wyłaniają się między mięśniami pochyłymi przednim i środkowym w obrębie szyi:

• Pień górny: tworzony przez połączenie korzeni C5 i C6.

• Pień środkowy: stanowi przedłużenie korzenia C7.

• Pień dolny: powstaje przez połączenie korzeni C8 i T1.

Z pnia górnego odchodzą bezpośrednio dwa nerwy:

• Nerw nadłopatkowy (C4, C5): unerwia mięsień nadgrzebieniowy i mięsień podgrzebieniowy, przebiegając przez wcięcie łopatki.

• Nerw do mięśnia podobojczykowego (C5, C6): zapewnia unerwienie mięśnia podobojczykowego.

Pień środkowy i pień dolny zazwyczaj nie dają żadnych gałęzi.

Części splotu ramiennego

Gdy splot ramienny przekracza żebro pierwsze [I] i przechodzi przez otwór górny klatki piersiowej w kierunku pachy, każdy pień dzieli się na część przednią i część tylną tuż poniżej obojczyka:

• Części przednie unerwiają przedziały zginaczy kończyny górnej.

• Części tylne unerwiają przedziały prostowników.

Pęczki splotu ramiennego

Po wejściu do pachy części splotu ramiennego reorganizują się, tworząc trzy pęczki otaczające tętnicę pachową. Pęczki te są nazywane zgodnie z ich położeniem względem drugiej części tętnicy pachowej: pęczek boczny, pęczek przyśrodkowy i tylny przewód.

1. Pęczek boczny

• Tworzony przez połączenie części przednich pnia górnego i pnia środkowego.

• Zawiera włókna nerwowe z korzeni nerwów rdzeniowych C5, C6 i C7.

2. Pęczek przyśrodkowy

• Wywodzi się z części przedniej pnia dolnego.

• Zawiera włókna pochodzące z C8 i T1.

3. Tylny przewód

• Tworzony przez połączenie części tylnych pnia górnego, środkowego i dolnego.

• Zawiera włókna ze wszystkich pięciu korzeni nerwowych, od C5 do T1.

Gałęzie splotu ramiennego

Pęczki dają początek kilku gałęziom:

1. Gałęzie pęczka bocznego

Pęczek boczny daje początek następującym gałęziom:

• Nerw piersiowy boczny (C5, C6, C7): unerwia mięsień piersiowy większy, uczestnicząc w jego czynności ruchowej.

• Nerw mięśniowo-skórny (C5–C7): wywodzący się w całości z pęczka bocznego, unerwia przednią komorę ramienia, w tym mięsień dwugłowy ramienia, mięsień ramienny i mięsień kruczoramienny. Zapewnia również czucie skórne bocznej powierzchni przedramienia za pośrednictwem bocznego nerwu skórnego przedramienia.

• Korzeń boczny nerwu pośrodkowego (C5, C6, C7): gałąź ta łączy się z korzeniem przyśrodkowym (z pęczka przyśrodkowego), tworząc nerw pośrodkowy — główny nerw mieszany przedramienia i ręki.

2. Gałęzie pęczka przyśrodkowego

• Nerw piersiowy przyśrodkowy (C8, T1): unerwia zarówno mięsień piersiowy większy, jak i mięsień piersiowy mniejszy.

• Nerw skórny przyśrodkowy ramienia (C8, T1): odpowiada za unerwienie czuciowe skóry przyśrodkowej powierzchni ramienia.

• Nerw skórny przyśrodkowy przedramienia (C8, T1): zapewnia unerwienie czuciowe skóry przyśrodkowej powierzchni przedramienia.

• Nerw łokciowy (C8, T1): unerwia część mięśni przedramienia (np. mięsień zginacz nadgarstka łokciowy i przyśrodkową połowę mięśnia zginacza palców dłoni głębokiego) oraz większość mięśni wewnętrznych ręki (np. mięśnie kłębika małego, mięśnie międzykostne i przyśrodkowe mięśnie glistowate). Zapewnia również czucie w obrębie przyśrodkowych 1½ palca (palca małego ręki [V] i połowy palca obrączkowego [IV]) oraz odpowiadającej im części ręki.

• Korzeń przyśrodkowy nerwu pośrodkowego (C8, T1): łączy się z korzeniem bocznym (z pęczka bocznego), tworząc nerw pośrodkowy, który pełni zarówno funkcje ruchowe, jak i czuciowe (opisane poniżej).

Uwagi dotyczące nerwu pośrodkowego (C5–T1)

Nerw pośrodkowy tworzony jest przez włókna z pęczka bocznego i pęczka przyśrodkowego.

• Unerwienie ruchowe: zaopatruje większość mięśni przedniej komory przedramienia (z wyjątkiem tych unerwianych przez nerw łokciowy) oraz mięśnie kłębu kciuka w ręce i boczne mięśnie glistowate.

• Unerwienie czuciowe: zapewnia czucie powierzchni dłoniowej bocznych 3½ palca (kciuka [I], palca wskazującego, palca środkowego i połowy palca obrączkowego [IV]).

3. Gałęzie tylnego przewodu

Tylny przewód daje początek następującym gałęziom:

• Górny nerw podłopatkowy (C5, C6): unerwia mięsień podłopatkowy.

• Dolny nerw podłopatkowy (C5, C6): zaopatruje mięsień podłopatkowy i mięsień obły większy.

• Nerw piersiowo-grzbietowy (C6, C7, C8): unerwia mięsień najszerszy grzbietu.

• Nerw pachowy (C5, C6): zaopatruje mięsień naramienny (odpowiedzialny za odwodzenie ramienia w stawie ramiennym) i mięsień obły mniejszy (mięsień wchodzący w skład pierścienia rotatorów). Zapewnia również czucie bocznej powierzchni barku za pośrednictwem górnego bocznego nerwu skórnego ramienia.

• Nerw promieniowy (C5–T1): unerwia wszystkie mięśnie prostowniki ramienia i przedramienia, w tym mięsień trójgłowy ramienia oraz prostowniki nadgarstka i palców. Zapewnia również unerwienie czuciowe tylnej powierzchni ramienia, przedramienia i ręki, w tym grzbietowej powierzchni bocznych 3½ palca (z wyjątkiem opuszków palców).

Tabele podsumowujące — splot ramienny w skrócie

Tabela 1: Składowe nadobojczykowe

Tabela 2: Składowe podobojczykowe