Splot szyjny
Plexus cervicalis
Definicja
Splot szyjny jest złożoną siecią nerwów utworzoną przez gałęzie przednie (brzuszne) nerwów rdzeniowych szyjnych C1–C4. Leży on w obrębie mięśni stanowiących dno okolicy szyi tylnej (trójkąta tylnego). Gałęzie brzuszne tych nerwów wychodzą w rowku pomiędzy mięśniem długim głowy (z przodu) a mięśniem pochyłym środkowym (z tyłu). Gdy każda gałąź brzuszna wychodzi ku przodowi od mięśnia pochyłego środkowego, dzieli się na gałęzie wstępujące i zstępujące, które łączą się ze sobą, tworząc szereg pętli.
Stosunki z otaczającymi strukturami
Pętle splotu szyjnego leżą bocznie od wyrostków poprzecznych kręgów szyjnych i głęboko w stosunku do takich struktur, jak żyła szyjna wewnętrzna, zwój szyjny górny współczulny oraz mięsień mostkowo-obojczykowo-suteczkowaty.
Gałęzie splotu szyjnego
Splot szyjny daje początek gałęziom powierzchownym (czuciowym) oraz gałęziom głębokim (ruchowym):
1. Gałęzie powierzchowne (czuciowe)Gałęzie powierzchowne zapewniają unerwienie czuciowe skóry szyi, górnej części klatki piersiowej oraz części skóry głowy. Należą do nich nerwy: potyliczny mniejszy (C2), uszny wielki (C2, C3), poprzeczny szyi (C2, C3) oraz nadobojczykowe (C3, C4).
Szczegółowe informacje można znaleźć tutaj.
2. Gałęzie głębokie (ruchowe)Gałęzie głębokie splotu szyjnego pełnią przede wszystkim funkcje ruchowe, unerwiając różne mięśnie szyi. Należą do nich mięśnie przedkręgowe szyi, mięsień mostkowo-obojczykowo-suteczkowaty i mięsień czworoboczny, przepona, mięsień bródkowo-gnykowy i mięsień tarczowo-gnykowy oraz długie mięśnie podgnykowe unerwiane za pośrednictwem pętli szyjnej.
Szczegółowe informacje można znaleźć tutaj.
3. Połączenia autonomiczneSplot szyjny posiada również połączenia autonomiczne. Szare gałęzie łączące ze zwoju szyjnego górnego łączą pień współczulny z gałęziami przednimi nerwów rdzeniowych szyjnych, tworząc istotne połączenie między splotem szyjnym a układem nerwowym autonomicznym.
Korelacje kliniczne
Dokładna znajomość anatomii splotu szyjnego jest niezbędna przy wykonywaniu takich procedur, jak blokady nerwów oraz interwencje chirurgiczne w tej okolicy. Splot szyjny można znieczulić w punkcie Erba, zlokalizowanym w połowie tylnego brzegu mięśnia mostkowo-obojczykowo-suteczkowatego. Technikę tę stosuje się w celu kontroli bólu lub znieczulenia podczas zabiegów chirurgicznych na szyi, takich jak biopsja węzłów chłonnych czy endarterektomia tętnicy szyjnej.
Odnośniki
Usui Y, Kobayashi T, Kakinuma H, Watanabe K, Kitajima T, Matsuno K. An anatomical basis for blocking of the deep cervical plexus and cervical sympathetic tract using an ultrasound-guided technique. Anesth Analg. 2010 Mar 1;110(3):964-8.
Glenesk NL, Kortz MW, Lopez PP. Anatomy, Head and Neck, Posterior Cervical Nerve Plexus. [Updated 2023 Jul 24]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538514/
Drake, R.L., Vogl, A.W., and Mitchell, A.W.M. (2010). ‘Chapter 8: Head and Neck’, in Gray’s anatomy for students. (2nd ed.) Churchill Livingstone Elsevier, Philadelphia PA 19103, pp.974-975.
Amirlak B, Lu KB, Erickson CR, Sanniec K, Totonchi A, Peled ZM, Cheng JC. In-Depth Look at the Anatomical Relationship of the Lesser Occipital Nerve, Great Auricular Nerve, and Spinal Accessory Nerve and Their Implication in Safety of Operations in the Posterior Triangle of the Neck. Plast Reconstr Surg. 2020 Sep;146(3):509-514.
Altafulla J, Iwanaga J, Lachkar S, Prickett J, Dupont G, Yilmaz E, Ishak B, Litvack Z, Tubbs RS. The Great Auricular Nerve: Anatomical Study with Application to Nerve Grafting Procedures. World Neurosurg. 2019 May;125:e403-e407.