Tęczówka

Tęczówka zawdzięcza swą nazwę różnorodności barw, jakie przybiera u poszczególnych osobników. Jest to cienki, okrągły, kurczliwy krążek zawieszony w cieczy wodnistej między rogówką a soczewką, przebity nieco po stronie nosowej od swego środka okrągłym otworem — źrenicą.

Swoim obwodem tęczówka łączy się z ciałem rzęskowym, a ponadto połączona jest z tylną blaszką sprężystą rogówki za pośrednictwem więzadła grzebieniastego; jej powierzchnie są spłaszczone i zwrócone ku przodowi oraz ku tyłowi — przednia ku rogówce, tylna ku wyrostkom rzęskowym i soczewce.

Tęczówka dzieli przestrzeń między soczewką a rogówką na komorę przednią i komorę tylną:

• Komora przednia oka jest ograniczona od przodu tylną powierzchnią rogówki, od tyłu zaś przednią powierzchnią tęczówki oraz częścią środkową soczewki.
• Komora tylna jest wąską szczeliną za obwodową częścią tęczówki, a przed więzadłem wieszadłowym soczewki i wyrostkami rzęskowymi.

U dorosłych obie komory komunikują się przez źrenicę, natomiast u płodu do siódmego miesiąca są one oddzielone przez membrana pupillaris.

Budowa.—Tęczówka zbudowana jest z następujących struktur:

1. Od przodu znajduje się warstwa spłaszczonych komórek śródbłonkowych leżących na delikatnej szklistej błonie podstawnej. Warstwa ta jest ciągła ze śródbłonkiem pokrywającym tylną blaszkę sprężystą rogówki; u osobników o ciemno zabarwionych tęczówkach komórki zawierają ziarnistości barwnikowe.

2. Zrąb (stroma iridis) tęczówki składa się z włókien i komórek. Włókna tworzą delikatne pęczki tkanki włóknistej; nieliczne włókna na obwodzie tęczówki mają przebieg okrężny, jednak większość biegnie promieniście ku źrenicy, tworząc przez swoje splatanie delikatne siateczki, w których zawarte są naczynia i nerwy. Pomiędzy pęczkami tkanki łącznej rozsiane są liczne rozgałęzione komórki z cienkimi wypustkami. W ciemnych oczach wiele z nich zawiera ziarnistości barwnikowe, natomiast w oczach niebieskich i u albinósów są one pozbawione barwnika.

3. Włókna mięśniowe są mimowolne i obejmują włókna okrężne oraz promieniste. Włókna okrężne tworzą zwieracz źrenicy (musculus sphincter pupillae); ułożone są w wąskie pasmo o szerokości około 1 mm, otaczające brzeg źrenicy od strony tylnej powierzchni tęczówki; włókna leżące bliżej wolnego brzegu są ściśle skupione, natomiast te leżące bliżej obwodu pasma są nieco rozdzielone i tworzą niepełne okręgi. Włókna promieniste tworzą rozwieracz źrenicy (musculus dilatator pupillae); zbiegają się od obwodu ku środkowi i łączą się z włóknami okrężnymi w pobliżu brzegu źrenicy.

4. Tylna powierzchnia tęczówki ma głęboki purpurowy odcień, pokryta jest bowiem dwiema warstwami barwionego nabłonka walcowatego, ciągłego na obwodzie tęczówki z pars ciliaris retinae. Ten nabłonek barwiony nosi nazwę pars iridica retinae lub — ze względu na podobieństwo jego barwy do koloru dojrzałych winogron — uvea.

Naczynia i nerwy.—Tętnice tęczówki wywodzą się z długich i przednich tętnic rzęskowych oraz z naczyń wyrostków rzęskowych. Każda z dwóch długich tętnic rzęskowych, dotarłszy do przyczepiającego się brzegu tęczówki, dzieli się na gałąź górną i dolną; gałęzie te zespalają się z odpowiednimi gałęziami po stronie przeciwnej, okrążając w ten sposób tęczówkę; do tego koła naczyniowego (circulus arteriosus major) tętnice rzęskowe przednie odprowadzają swoją krew, a od niego naczynia zbiegają się ku wolnemu brzegowi tęczówki, gdzie łączą się i tworzą drugie koło (circulus arteriosus minor).

Nerwy naczyniówki i tęczówki stanowią długie i krótkie nerwy rzęskowe; pierwsze są gałęziami nerwu nosowo-rzęskowego, drugie — gałęziami zwoju rzęskowego. Przebijają one twardówkę wokół miejsca wejścia nerwu wzrokowego, biegną ku przodowi w przestrzeni przynaczyniówkowej i zaopatrują naczynia krwionośne naczyniówki. Po dotarciu do tęczówki tworzą splot wokół jej przyczepiającego się brzegu; od splotu tego odchodzą włókna bezrdzenne kończące się w zwieraczu i rozwieraczu źrenicy — dokładny sposób ich zakończenia nie został ustalony. Inne włókna splotu kończą się siateczką na przedniej powierzchni tęczówki. Włókna wywodzące się przez korzeń ruchowy zwoju rzęskowego z nerwu okoruchowego zaopatrują zwieracz, natomiast włókna wywodzące się z układu współczulnego zaopatrują rozwieracz.