Zatoka poprzeczna

Zatoki poprzeczne (lewa i prawa zatoka boczna) biegną bocznie w rowku wzdłuż wewnętrznej powierzchni kości potylicznej. Odprowadzają krew ze zbiegu zatok (przy guzie potylicznym wewnętrznym) do zatok esowatych, które ostatecznie łączą się z żyłą szyjną wewnętrzną.

Zatoki poprzeczne są znacznych rozmiarów i rozpoczynają się przy guzie potylicznym wewnętrznym; jedna z nich, zazwyczaj prawa, stanowi bezpośrednie przedłużenie zatoki strzałkowej górnej, druga zaś — zatoki prostej.

Każda zatoka poprzeczna przebiega bocznie i ku przodowi, zataczając łagodny łuk wypukłością skierowaną ku górze, do podstawy części skalistej kości skroniowej; na tym odcinku swojego przebiegu leży w przyczepionym brzegu namiotu móżdżku. Następnie opuszcza namiot móżdżku i zagina się ku dołowi i przyśrodkowo (obszar ten bywa niekiedy określany mianem zatoki esowatej), aby dotrzeć do otworu szyjnego, gdzie uchodzi do żyły szyjnej wewnętrznej.

Na swoim przebiegu zatoka opiera się na łusce kości potylicznej, kącie sutkowatym kości ciemieniowej, części sutkowej kości skroniowej oraz — tuż przed swoim zakończeniem — na wyrostku szyjnym kości potylicznej; odcinek leżący w rowku na części sutkowej kości skroniowej bywa niekiedy nazywany zatoką esowatą.

Zatoki poprzeczne są często nierównej wielkości, przy czym ta, która stanowi przedłużenie zatoki strzałkowej górnej, jest większa; powiększają się one w miarę swojego przebiegu, od tyłu ku środkowi.

Na przekroju poprzecznym część pozioma wykazuje kształt graniastosłupa, natomiast część łukowata ma kształt półwalca.

Zatoki poprzeczne przyjmują krew z zatok skalistych górnych u podstawy części skalistej kości skroniowej; komunikują się z żyłami okostnej czaszki za pośrednictwem żył wypustowych sutkowych i kłykciowych; przyjmują również część dolnych żył mózgowych oraz żył dolnych półkuli móżdżku, a także niektóre żyły śródkościa gąbczastego (diploe).

Zatoka skalisto-luskowa, jeśli jest obecna, biegnie ku tyłowi wzdłuż połączenia łuski i części skalistej kości skroniowej i uchodzi do zatoki poprzecznej.