Musculus rectus dorsalis

Mięsień prosty grzbietowy jest mięśniem prążkowanym oczodołu, należącym do mięśni gałki ocznej i najbardziej grzbietowym spośród czterech mięśni prostych. Wywodzi się z okolicy kanału wzrokowego i poszerza się, biegnąc doczaszkowo ku gałce ocznej, gdzie kończy się rozcięgnową płytką wstawienia. Powoduje uniesienie oka.

Budowa: Oczodołowy mięsień prosty prążkowany

Przyczep początkowy: Wierzchołek oczodołu, w otoczeniu kanału wzrokowego

Wstawienie: Część grzbietowa przedrównikowej okolicy gałki ocznej

Stosunki topograficzne: Tylnie względem gałki ocznej, grzbietowo względem pozostałych mięśni gałki ocznej, pokrywając mięsień cofacz gałki ocznej

Czynność: Głównie uniesienie oka, udział również w intorsji i przywiedzeniu.

Antagonista: Mięsień prosty brzuszny

Unaczynienie: Gałęzie mięśniowe zewnętrznej tętnicy ocznej, splot oczny

Unerwienie: Gałąź grzbietowa nerwu okoruchowego

Opis:

Mięsień prosty grzbietowy jest jednym z mięśni prążkowanych oczodołu oraz jednym z czterech mięśni prostych gałki ocznej.

Wywodzi się z wierzchołka oczodołu, w pobliżu kanału wzrokowego, przyczepiając się do okostnej oczodołu.

Cztery mięśnie proste są podobne kształtem — prostoliniowe i stopniowo poszerzające się ku miejscu wstawienia na gałce ocznej, choć między nimi mogą występować niewielkie różnice w rozmiarze i długości. Mięsień prosty grzbietowy przebiega przez oczodół w pozycji grzbietowej względem pozostałych mięśni oczodołowych. Wstawia się za pośrednictwem rozcięgnowej płytki na grzbietowej części gałki ocznej, w jej okolicy przedrównikowej, między rąbkiem rogówki a równikiem gałki ocznej. Wraz z pozostałymi mięśniami prostymi tworzy stożek otaczający nerw wzrokowy oraz mięsień cofacz gałki ocznej, pokrywając go od strony grzbietowej.

Skurcz tego mięśnia wywołuje uniesienie oka. Jest to najważniejsza rola tego mięśnia, jednak uczestniczy on również w ruchu intorsji lub przywiedzenia oka. Mięsień prosty brzuszny jest jego antagonistą.

Mięsień jest zaopatrywany przez gałęzie mięśniowe zewnętrznej tętnicy ocznej, a odpływ żylny odbywa się przez żyły wchodzące w skład splotu ocznego.

Unerwiony jest przez gałąź grzbietową nerwu okoruchowego, który wnika do oczodołu przez szczelinę oczodołową i dochodzi do brzusznej powierzchni mięśnia.

Zmienność gatunkowa:

U koniowatych mięśnie proste wstawiają się kilka milimetrów tylnie od rąbka rogówki, za pośrednictwem cienkiej rozcięgny.

U bydła mięśnie proste są szczególnie szerokie i grube. Wstawiają się blisko rąbka rogówki za pomocą blaszek ścięgnistych.

U owiec mięśnie proste przyczepiają się do twardówki za pomocą blaszek ścięgnistych, jednak ich odległość od rąbka rogówki różni się między poszczególnymi mięśniami — od 1 mm w przypadku mięśnia prostego bocznego do 1 cm w przypadku mięśnia prostego przyśrodkowego.

U świń mięśnie proste mają silne przyczepy początkowe w głębokich dołach ściany oczodołu. Ich wstawienia są cienkie, bliskie rąbka rogówki, z wyjątkiem mięśnia prostego przyśrodkowego, który wstawia się bardziej tylnie, w pobliżu równika gałki ocznej.

U psa mięśnie proste są wąskie i wstawiają się za pośrednictwem zakończeń rozcięgnowych w odległości od 3 do 7 mm tylnie od rąbka rogówki.

U kotów mięśnie proste kończą się cienkimi, lecz szerokimi blaszkami rozcięgnowymi. Wstawienia te leżą stosunkowo daleko od rąbka rogówki — w odległości od 6 do 10 mm — dotyczy to zwłaszcza wstawienia mięśnia prostego bocznego.

U królików mięśnie proste wstawiają się do gałki ocznej za pośrednictwem szerokich rozcięgien, blisko rąbka rogówki, z wyjątkiem mięśnia prostego przyśrodkowego, którego wstawienie jest bardziej tylne.

U człowieka mięśnie proste wywodzą się ze wspólnego pierścienia ścięgnistego otaczającego górną szczelinę oczodołową i kanał wzrokowy. Ich wstawienia dokonują się za pośrednictwem końcowych rozcięgien, w odległości od 5 do 8 mm tylnie od rąbka rogówki.