Obwodowy układ nerwowy

Obwodowy układ nerwowy obejmuje wszystkie struktury nerwowe zlokalizowane poza centralnym układem nerwowym (OUN). Zalicza się do niego nerwy czaszkowe, nerwy rdzeniowe, obwodowe zwoje oraz sploty nerwowe wraz z towarzyszącymi im składnikami zmysłowymi i ruchowymi. Pod względem czynnościowym obwodowy układ nerwowy stanowi drogę, za pośrednictwem której centralny układ nerwowy komunikuje się z tkankami i narządami organizmu, umożliwiając zarówno reakcje dowolne, jak i mimowolne.

Obwodowy układ nerwowy dzieli się strukturalnie na somatyczny układ nerwowy, który kontroluje mięśnie szkieletowe i pośredniczy w świadomym odbiorze bodźców, oraz autonomiczny układ nerwowy, regulujący czynności trzewne i homeostazę. Składnik somatyczny obejmuje włókna zmysłowe (doprowadzające), przekazujące informacje ze skóry, mięśni, stawów i narządów zmysłów do OUN, a także włókna ruchowe (odprowadzające), przewodzące impulsy z OUN do mięśni szkieletowych. Składnik autonomiczny działa natomiast w przeważającej mierze mimowolnie i dzieli się dalej na część współczulną oraz część przywspółczulną.

Obwodowy układ nerwowy tworzą:

• Nerwy czaszkowe, odchodzące od mózgowia i unerwiające głowę oraz niektóre struktury klatki piersiowej i jamy brzusznej;

• Nerwy rdzeniowe, odchodzące segmentalnie od rdzenia kręgowego, z których każdy zbudowany jest z korzeni grzbietowych (zmysłowych) i brzusznych (ruchowych) korzeni. Nerwy te dają początek gałęziom grzbietowym i brzusznym, tworząc złożone sieci, takie jak splot ramienny oraz splot lędźwiowo-krzyżowy, które rozprowadzają unerwienie do kończyn i tułowia.

Obwodowy układ nerwowy zawiera również liczne zwoje — skupienia ciał komórek nerwowych — w tym zwoje zmysłowe (takie jak zwój rdzeniowy) oraz zwoje autonomiczne, pełniące rolę stacji przekaźnikowych w drogach współczulnych i przywspółczulnych. Elementy te są osadzone w tkance łącznej i ściśle skojarzone ze strukturami naczyniowymi i limfatycznymi, co zapewnia zintegrowane reakcje na bodźce wewnętrzne i zewnętrzne.