Błona śluzowa

Błona śluzowa jelita grubego (tunica mucosa) stanowi jego najbardziej wewnętrzną warstwę, wyspecjalizowaną w zakresie wchłaniania wody i elektrolitów, wydzielania śluzu oraz obrony immunologicznej.

W jelicie ślepym i okrężnicy powierzchnia błony śluzowej jest gładka, blada i pozbawiona kosmków, co odróżnia ją od jelita cienkiego.

Błona śluzowa tworzy liczne półksiężycowate fałdy (plicae semilunares coli), które odpowiadają przestrzeniom pomiędzy zewnętrznymi uwypukleniami, czyli haustracjami okrężnicy.

W odbytnicy błona śluzowa jest grubsza, bardziej unaczyniona i ciemniejsza. Jest również luźniej połączona z leżącą głębiej warstwą mięśniową, co umożliwia znaczne rozciąganie się ściany podczas gromadzenia treści kałowej.

Składowe błony śluzowej jelita grubego

Pod względem strukturalnym błona śluzowa składa się z nabłonka powierzchniowego, błony podstawnej, blaszki właściwej oraz warstwy mięśniowej błony śluzowej.

1. Nabłonek

Nabłonek zbudowany jest z jednowarstwowych komórek walcowatych, podobnych do tych występujących w jelicie cienkim, jednak z znacznie większą liczbą komórek kubkowych. Wchłaniające komórki walcowate posiadają krótkie mikrokosmki, które ułatwiają wchłanianie wody i elektrolitów, natomiast komórki kubkowe wydzielają śluz nawilżający coraz bardziej zagęszczoną treść jelitową i chroniący powierzchnię błony śluzowej przed urazem mechanicznym.

---- Gruczoły jelitowe (krypty Lieberkühna)

Charakterystyczną cechą błony śluzowej jelita grubego jest obecność licznych gruczołów jelitowych (krypt Lieberkühna). Gruczoły te są prostymi, cewkowatymi wpukleniami nabłonka powierzchniowego, przebiegającymi prostopadle przez blaszkę właściwą aż do warstwy mięśniowej błony śluzowej. Są dłuższe, liczniejsze i gęściej upakowane niż gruczoły jelita cienkiego, zajmując niemal całą grubość błony śluzowej. Ich gęsto rozmieszczone ujścia nadają powierzchni błony śluzowej wygląd sitowaty (przypominający sito). Każdy gruczoł wyścielony jest nabłonkiem walcowatym i zawiera liczne komórki kubkowe, a także komórki wchłaniające, komórki enteroendokrynne, komórki macierzyste oraz nieliczne komórki niezróżnicowane. Liczba komórek kubkowych wzrasta stopniowo w kierunku odbytnicy, co odzwierciedla rosnące zapotrzebowanie na nawilżenie treści kałowej.

2. Blaszka właściwa

Blaszka właściwa zbudowana jest z luźnej siateczkowej tkanki łącznej, zawierającej rozległą sieć naczyń włosowatych krwionośnych, naczyń chłonnych, fibroblastów oraz komórek układu immunologicznego. Podtrzymuje ona gruczoły jelitowe i stanowi naczyniowe podłoże niezbędne do wchłaniania i nadzoru immunologicznego. W blaszce właściwej stale obecne są liczne limfocyty, komórki plazmatyczne, makrofagi i inne komórki immunologiczne, tworzące część tkanki limfoidalnej związanej z przewodem pokarmowym (GALT).

---- Samotne grudki chłonne

Jelito grube zawiera również liczne samotne grudki chłonne (noduli lymphatici solitarii). Są one szczególnie obfite w jelicie ślepym i wyrostku robaczkowym, choć rozsiane są w całej pozostałej części okrężnicy i odbytnicy. Podobne pod względem budowy do tych występujących w jelicie cienkim, skupiska limfoidalne w istotny sposób przyczyniają się do miejscowej obrony immunologicznej przed drobnoustrojami i antygenami znajdującymi się w świetle jelita.

3. Warstwa mięśniowa błony śluzowej

Najgłębszą warstwę błony śluzowej stanowi warstwa mięśniowa błony śluzowej, będąca cienką blaszką mięśni gładkich. Skurcz tej warstwy wywołuje miejscowe ruchy błony śluzowej, ułatwiając wydzielanie gruczołowe, wchłanianie oraz opróżnianie krypt jelitowych.

Podsumowanie cech histologicznych błony śluzowej jelita grubego

• Gładka powierzchnia błony śluzowej bez kosmków

• Liczne półksiężycowate fałdy (plicae semilunares) odpowiadające haustracjom

• Jednowarstwowy nabłonek walcowaty z komórkami wchłaniającymi i licznymi komórkami kubkowymi

• Długie, proste, gęsto upakowane krypty Lieberkühna

• Wygląd sitowaty wynikający z licznych ujść gruczołów

• Blaszka właściwa bogata w naczynia krwionośne, naczynia chłonne i komórki immunologiczne

• Liczne samotne grudki chłonne, szczególnie w jelicie ślepym i wyrostku robaczkowym

• Cienka warstwa mięśniowa błony śluzowej

• Wyspecjalizowana w zakresie wchłaniania wody, wydzielania śluzu i ochrony immunologicznej.

  Brak kosmków odzwierciedla pierwszoplanową rolę jelita grubego w zakresie wchłaniania wody i elektrolitów, a nie wchłaniania składników odżywczych. Obfitość komórek kubkowych jest niezbędna do nawilżania treści kałowej i ochrony błony śluzowej przed urazem.