Nerw wzrokowy

Numer: II

Nazwa: Wzrokowy

Czuciowy, ruchowy lub mieszany: Wyłącznie czuciowy

Przyczep początkowy/cel: Komórki zwojowe siatkówki

Jądra: Część grzbietowa jądra ciała kolankowatego bocznego

Funkcja: Przewodzi sygnały wzrokowe z siatkówki gałki ocznej do mózgu. Przebiega w kanale wzrokowym.

Opis:

Nerw wzrokowy, zwany również nerwem wzroku, zbudowany jest głównie z włókien wywodzących się z komórek zwojowych siatkówki. Aksony te kończą się arboryzacjami wokół komórek ciała kolankowatego bocznego, poduszki oraz wzgórka górnego, które stanowią niższe, czyli pierwotne ośrodki wzrokowe. Z komórek ciała kolankowatego bocznego i poduszki włókna biegną do korowego ośrodka wzrokowego, położonego w klinku oraz w sąsiedztwie bruzdy ostrogowej. Nieliczne włókna nerwu wzrokowego, o małej średnicy, przebiegają z pierwotnych ośrodków do siatkówki i przypuszczalnie regulują przemiany chemiczne w siatkówce, a także ruchy niektórych jej elementów (komórek barwnikowych i czopków). Obecne są również nieliczne cienkie włókna dośrodkowe, biegnące z siatkówki do mózgu, które prawdopodobnie uczestniczą w odruchach źrenicznych.

Nerw wzrokowy wyróżnia się tym, że jego włókna i komórki zwojowe stanowią najprawdopodobniej trzeci neuron w szeregu neuronów łączących receptory z mózgiem. W związku z tym nerw wzrokowy odpowiada raczej obszarowi włókien wewnątrz mózgu niż pozostałym nerwom czaszkowym. Jego włókna biegną ku tyłowi i przyśrodkowo przez oczodół oraz kanał wzrokowy do skrzyżowania nerwów wzrokowych, gdzie ulegają częściowemu skrzyżowaniu. Wymieszane włókna z obu nerwów są kontynuowane w pasmach wzrokowych, stanowiących pierwotne ośrodki wzrokowe mózgu.

Część oczodołowa nerwu wzrokowego ma długość od 20 mm do 30 mm i przebiega nieco faliście, co umożliwia ruchy gałki ocznej. Jest otoczona zewnętrzną powłoką z opony twardej oraz wewnętrzną powłoką z opony pajęczej, które przyczepiają się do twardówki wokół obszaru, w którym włókna nerwowe przebijają naczyniówkę i twardówkę gałki ocznej. Nieco za gałką oczną tętnica środkowa siatkówki wraz z towarzyszącą jej żyłą przebija nerw wzrokowy i biegnie w jego wnętrzu do siatkówki. W miarę jak nerw wchodzi do kanału wzrokowego, jego pochewka z opony twardej staje się ciągła z pochewką wyścielającą oczodół i kanał wzrokowy. W kanale wzrokowym tętnica oczna leży poniżej i bocznie od nerwu. Część wewnątrzczaszkowa nerwu wzrokowego ma długość około 10 mm.

Skrzyżowanie nerwów wzrokowych (chiasma opticum), o kształcie zbliżonym do czworoboku, spoczywa na guzku siodła oraz na przedniej części przepony siodła. Pozostaje w stosunku: od góry — z blaszką krańcową; od tyłu — z guzem popielatym; po obu stronach — z istotą dziurkowaną przednią. W obrębie skrzyżowania nerwy wzrokowe ulegają częściowemu skrzyżowaniu. Włókna tworzące część przyśrodkową każdego pasma wzrokowego i tylną część skrzyżowania nie mają połączenia z nerwami wzrokowymi. Krzyżują się jedynie w skrzyżowaniu i łączą ciała kolankowate przyśrodkowe obu stron; tworzą one spoidło Guddena. Pozostała i zasadnicza część skrzyżowania składa się z dwóch grup włókien: skrzyżowanych i nieskrzyżowanych. Włókna skrzyżowane, liczniejsze, zajmują środkową część skrzyżowania i przebiegają z nerwu wzrokowego jednej strony do pasma wzrokowego strony przeciwnej, krzyżując się w skrzyżowaniu z analogicznymi włóknami nerwu wzrokowego strony przeciwnej. Włókna nieskrzyżowane zajmują boczną część skrzyżowania i przebiegają z nerwu jednej strony do pasma wzrokowego tej samej strony.

Skrzyżowane włókna nerwu wzrokowego mają tendencję do zajmowania przyśrodkowej strony nerwu, natomiast włókna nieskrzyżowane — strony bocznej. W paśmie wzrokowym włókna są jednak znacznie bardziej wymieszane.

Pasmo wzrokowe biegnie ku tyłowi i bocznie od skrzyżowania nerwów wzrokowych, ponad guzem popielatym i istotą dziurkowaną przednią, do konaru mózgu i owija się skośnie wokół jego dolnej powierzchni. Jego włókna kończą się w ciele kolankowatym bocznym, poduszce i wzgórku górnym. Pasmo wzrokowe przylega do guza popielatego i konaru mózgu, nad którymi przebiega. W okolicy ciała kolankowatego bocznego dzieli się na dwa pasma. Pasmo przyśrodkowe, mniejsze, stanowi część spoidła Guddena i kończy się w ciele kolankowatym przyśrodkowym.

Ze względu na sposób rozwoju oraz budowę nerw wzrokowy należy traktować jako przedłużenie substancji mózgowej, a nie jako zwykły nerw mózgowo-rdzeniowy. W miarę odchodzenia od mózgu nerw wzrokowy otaczają pochewki wywodzące się z trzech opon mózgowych: pochewka okołonerwowa z opony miękkiej, pochewka pośrednia z opony pajęczej oraz pochewka zewnętrzna z opony twardej, która łączy się również z okostną w miejscu przejścia przez kanał wzrokowy. Pochewki te są od siebie oddzielone ubytkami komunikującymi się odpowiednio z przestrzenią podtwardówkową i podpajęczynówkową. Najbardziej wewnętrzna pochewka okołonerwowa wysyła wyrostek wokół tętnicy środkowej siatkówki do wnętrza nerwu i wnika ściśle w jego strukturę.