Kulsza

Kość kulszowa (Os ischii) jest znacznie bardziej rozbudowana doogonowo u ssaków domowych niż u człowieka. Rozpościera się ona również w postaci blaszki kości kulszowej (Tabula ossis ischii), która stanowi jej główną część i posiada dwa doczaszkowe przedłużenia obejmujące otwór zasłoniony. Przedłużenie boczne stanowi trzon kości kulszowej (Corpus ossis ischii), który swoją częścią doczaszkową uczestniczy w budowie panewkowej części kości miednicznej. Przedłużenie przyśrodkowe to gałąź kości kulszowej (Ramus ossis ischii), która sięga do kąta doogonowego kości łonowej. Blaszka kości kulszowej, spłaszczona grzbietowo-brzusznie, posiada dwie powierzchnie, cztery brzegi i cztery kąty.

Powierzchnia grzbietowa (lub śródmiedniczna) jest mniej lub bardziej wklęsła na całej swojej rozpiętości i zazwyczaj gładka. Powierzchnia brzuszna, czyli zewnątrzmiedniczna, płaska lub wklęsło-wypukła, jest niemal w całości zajęta przez przyczepy mięśniowe.

Brzeg doczaszkowy jest regularnie wklęsły i ogranicza otwór zasłoniony.

Brzeg boczny jest gruby i wklęsły; tworzy on wcięcie kulszowe mniejsze (Incisura isciatica minor), które biegnie od kolca kulszowego do guza kulszowego.

Brzeg przyśrodkowy jest najkrótszy i przechodzi w gałąź. U ssaków domowych uczestniczy on w budowie spojenia miednicy poprzez powierzchnię spojeniową (Facies symphysialis), która jest gruba, szorstka, nieznacznie wklęsła, skośnie ustawiona w kierunku przyśrodkowo-doczaszkowym; u człowieka zlewa się ona z brzegiem przyśrodkowym, natomiast u ssaków domowych zawsze tworzy z nim wyraźny kąt. Powierzchnia spojeniowa wraz z odpowiadającą jej powierzchnią po stronie przeciwnej tworzy rozległy łuk poprzeczny otwarty od strony doogonowej — łuk kulszowy (Arcus ischiadicus). Dno tego łuku sięga u człowieka do spojenia łonowego i nosi tam nazwę łuku łonowego lub łuku podłonowego, natomiast u ssaków domowych pozostaje oddzielone mniej lub bardziej długim spojeniem kulszowym.

Spośród czterech kątów dwa są doczaszkowe: boczny, bardzo gruby, należy do trzonu kości kulszowej, a przyśrodkowy sięga do kąta doogonowego kości łonowej. Spośród dwóch kątów doogonowych kąt przyśrodkowy zajmuje dno łuku kulszowego; kąt boczny, niezwykle masywny, tworzy guz kulszowy (Tuber ischiadicum). Guzowaty i mniej lub bardziej graniasty u dużych kopytnych, guz kulszowy jest dwuwierzchołkowy u koniowatych i trójwierzchołkowy u bydła. U mięsożernych, podobnie jak u człowieka, rozszerza się on w silny i gruby grzebień wykraczający poza brzeg doogonowy. Jego boczny koniec unosi się w postaci masywnego guza, który u koniowatych rozszerza się w silny grzebień, a u niektórych gatunków (małe przeżuwacze, a zwłaszcza króliki) przekształca się w prawdziwy hak.