Mięsień policzkowy

Mięsień policzkowy jest cienkim, czworobocznym mięśniem tworzącym mięśniową ścianę policzka. Choć zaliczany do mięśni mimicznych, pełni również rolę dodatkowego mięśnia żucia, utrzymując pokarm między powierzchniami zgryzowymi zębów podczas żucia. Wykazuje także funkcjonalne znaczenie podczas dmuchania i gwizdania.

Opis anatomiczny

1. Przyczep początkowy

• Wyrostki zębodołowe szczęki i żuchwy na wysokości zębów trzonowych.

• Szew skrzydłowo-żuchwowy — pasmo włókniste rozciągające się między haczykiem skrzydłowym a tylnym końcem kresy żuchwowo-gnykowej żuchwy.

2. Przebieg i budowa

• Włókna mięśnia policzkowego biegną ku przodowi od swoich przyczepów, zbiegając się ku modiolus w kącie ust. W tym miejscu włókna środkowe (skrzydłowo-żuchwowe) krzyżują się — włókna górne przechodzą do dolnej części mięśnia okrężnego ust, natomiast włókna dolne wstępują do górnej części tego samego mięśnia. Włókna najbardziej górne, wywodzące się ze szczęki, oraz włókna najbardziej dolne, wywodzące się z żuchwy, nie krzyżują się; zamiast tego biegną bezpośrednio ku przodowi, łącząc się odpowiednio z włóknami mięśnia okrężnego ust wargi górnej i dolnej.

• Na swoim przebiegu część głębokich włókien mięśnia policzkowego wnika bezpośrednio do podśluzówki policzka, przyczyniając się do jego napięcia, sprężystości i elastyczności.

3. Przyczep końcowy

• Do kąta ust, łącząc się z mięśniem okrężnym ust; część głębokich włókien wnika również do podśluzówki policzka.

4. Stosunki anatomiczne

• Od tyłu: leży w tej samej płaszczyźnie co mięsień zwieracz górny gardła, oddzielony od niego szwem skrzydłowo-żuchwowym.

• Powierzchownie: pokryty powięzią policzkowo-gardłową, ciałem tłuszczowym policzka, naczyniami twarzowymi oraz gałęzią policzkową nerwu twarzowego.

• Głęboko: sąsiaduje z gruczołami policzkowymi i błoną śluzową policzka.

• Przewód ślinianki przyusznej (przewód Stensena): przebija mięsień policzkowy naprzeciwko drugiego zęba trzonowego szczęki, uchodzi do jamy ustnej.

Unaczynienie

• Tętnica twarzowa (gałęzie policzkowe).

• Gałąź policzkowa tętnicy szczękowej.

Unerwienie

• Ruchowe: gałąź policzkowa nerwu twarzowego (nerw czaszkowy VII).

• Czuciowe: gałąź policzkowa nerwu żuchwowego (Vc; V3) zaopatruje leżącą powierzchownie błonę śluzową i skórę.

Czynność

• Uciska policzek na zęby i dziąsła podczas żucia, zapobiegając gromadzeniu się pokarmu w przedsionku jamy ustnej.

• Wsomaga dmuchanie, ssanie i gwizdanie poprzez uciskanie jamy ustnej i wydmuchiwanie powietrza.

• Cofa kąt ust i wsomaga artykulację mowy.

• Działa synergistycznie z mięśniem okrężnym ust i mięśniami języka podczas żucia i połykania.

Znaczenie kliniczne

• Porażenie nerwu twarzowego → wiotkie porażenie mięśnia policzkowego powoduje zaleganie pokarmu między policzkiem a zębami.

• Podczas znieczulenia stomatologicznego szew skrzydłowo-żuchwowy stanowi kluczowy punkt orientacyjny przy blokadzie nerwu zębodołowego dolnego.