Nerw rdzeniowy

Nerwy rdzeniowe odchodzą od rdzenia kręgowego i przebiegają przez otwory międzykręgowe. Jest ich trzydzieści jeden par, pogrupowanych następująco: szyjne — 8; piersiowe — 12; lędźwiowe — 5; krzyżowe — 5; guziczny — 1.

Pierwszy nerw szyjny wyłania się z kanału kręgowego między kością potyliczną a atlasem i dlatego nosi nazwę nerwu podpotylicznego; ósmy wychodzi między siódmym kręgiem szyjnym a pierwszym kręgiem piersiowym.

Korzenie nerwów rdzeniowych.— Każdy nerw jest połączony z rdzeniem kręgowym za pomocą dwóch korzeni: przedniego, czyli brzusznego, oraz tylnego, czyli grzbietowego, przy czym ten ostatni charakteryzuje się obecnością zwoju — zwoju rdzeniowego.

• Korzeń przedni (radix anterior; ventral root) wyłania się z przedniej powierzchni rdzenia kręgowego w postaci licznych nici korzeniowych (fila radicularia), które łączą się w dwa pęczki w pobliżu otworu międzykręgowego. • Korzeń tylny (radix posterior; dorsal root) jest większy od przedniego ze względu na większą liczbę i rozmiar swoich nici korzeniowych; przyczepiają się one wzdłuż bruzdy tylno-bocznej rdzenia kręgowego i łączą się w dwa pęczki, które dochodzą do zwoju rdzeniowego. Korzeń tylny pierwszego nerwu szyjnego stanowi wyjątek — jest mniejszy od korzenia przedniego; niekiedy może być nieobecny.

Zwoje rdzeniowe (ganglion spinale) są skupiskami komórek nerwowych znajdującymi się na korzeniach tylnych nerwów rdzeniowych. Każdy zwój ma kształt owalny, barwę czerwonawą, a jego wielkość pozostaje w proporcji do rozmiaru korzenia nerwowego, na którym jest umiejscowiony; po stronie przyśrodkowej, w miejscu połączenia z dwoma pęczkami korzenia tylnego, wykazuje wcięcie dwudzielne. Zwoje są zazwyczaj położone w otworach międzykręgowych, bezpośrednio na zewnątrz od miejsc, w których korzenie nerwowe przebijają oponę twardą, jednak od tej reguły istnieją wyjątki: zwoje pierwszego i drugiego nerwu szyjnego leżą odpowiednio na łukach kręgowych atlasu i axis, zwoje nerwów krzyżowych znajdują się wewnątrz kanału kręgowego, natomiast zwój na korzeniu tylnym nerwu guzicznego jest umiejscowiony wewnątrz pochewki opony twardej.

Połączenia z układem współczulnym.— Bezpośrednio za zwojem rdzeniowym korzeń przedni i korzeń tylny łączą się, tworząc nerw rdzeniowy, który wychodzi przez otwór międzykręgowy. Każdy nerw rdzeniowy otrzymuje gałąź (gałąź łącząca szara) od sąsiedniego zwoju pnia współczulnego, natomiast nerwy piersiowe oraz pierwszy i drugi nerw lędźwiowy oddają każdy gałąź (gałąź łącząca biała) do sąsiadującego zwoju współczulnego. Gałęzie białe oddają również drugi, trzeci i czwarty nerw krzyżowy; nie łączą się one jednak ze zwojami pnia współczulnego, lecz biegną bezpośrednio do splotów miednicznych układu współczulnego.

Budowa.— Każdy typowy nerw rdzeniowy zawiera włókna należące do dwóch układów: somatycznego oraz współczulnego (trzewnego), a także włókna łączące oba te układy ze sobą.

Gałęzie.— Po wyjściu z otworu międzykręgowego każdy nerw rdzeniowy oddaje niewielką gałąź oponową, która powraca do kanału kręgowego przez otwór międzykręgowy i zaopatruje kręgi oraz ich więzadła, a także naczynia krwionośne rdzenia kręgowego i jego opon. Następnie nerw rdzeniowy dzieli się na gałąź tylną, czyli grzbietową, oraz gałąź przednią, czyli brzuszną, z których każda otrzymuje włókna z obu korzeni nerwowych.