Tętnica podobojczykowa lewa

Tętnica podobojczykowa jest tętnicą, która przebiega wraz z korzeniami splotu ramiennego pomiędzy mięśniem pochyłym przednim a mięśniem pochyłym środkowym, przez przestrzeń między mięśniami pochyłymi, nad żebrem pierwszym [I] w rowku tętnicy podobojczykowej. Kończy się na brzegu bocznym żebra pierwszego [I] i przechodzi w tętnicę pachową.

Od swojego początku tętnica podobojczykowa biegnie bocznie, przechodząc pomiędzy mięśniem pochyłym przednim a mięśniem pochyłym środkowym — mięsień pochyły przedni (scalenus anterior) leży po jej stronie przedniej, a mięsień pochyły środkowy (scalenus medius) po stronie tylnej. Różni się to od przebiegu żyły podobojczykowej, która biegnie do przodu od mięśnia pochyłego przedniego. Gdy tętnica podobojczykowa przekracza brzeg boczny żebra pierwszego [I], przechodzi w tętnicę pachową.

Po stronie prawej tętnica podobojczykowa odchodzi od pnia ramienno-głowowego (tętnicy bezimiennej) za prawym stawem mostkowo-obojczykowym; po stronie lewej odchodzi od łuku aorty. Oba naczynia różnią się zatem w pierwszym odcinku swojego przebiegu długością, kierunkiem oraz stosunkami z sąsiednimi strukturami.

W celu ułatwienia opisu każdą tętnicę podobojczykową dzieli się na trzy części:

• Część pierwsza rozciąga się od początku naczynia do brzegu przyśrodkowego mięśnia pochyłego przedniego.

• Część druga leży za tym mięśniem.

• Część trzecia rozciąga się od brzegu bocznego mięśnia do zewnętrznego brzegu żebra pierwszego [I], gdzie naczynie przechodzi w tętnicę pachową.

Pierwsze części obu naczyń wymagają odrębnego opisu; części druga i trzecia obu tętnic są praktycznie identyczne.

Część pierwsza

Tętnica podobojczykowa prawa

Pierwsza część tętnicy podobojczykowej prawej odchodzi od pnia ramienno-głowowego, za górną częścią prawego stawu mostkowo-obojczykowego, i biegnie ku górze oraz bocznie do brzegu przyśrodkowego mięśnia pochyłego przedniego. Wznosi się nieco powyżej obojczyka, przy czym stopień tego wzniesienia jest różny w poszczególnych przypadkach.

Od przodu pokryta jest powłoką, powięzią powierzchowną, mięśniem szerokim szyi (platysma), powięzią głęboką, przyczepem obojczykowym mięśnia mostkowo-obojczykowo-suteczkowego (sternocleidomastoid), mięśniem mostkowo-gnykowym oraz mięśniem mostkowo-tarczowym, a także kolejną warstwą powięzi głębokiej. Krzyżują ją żyła szyjna wewnętrzna i żyła kręgowa, nerw błędny [X] oraz gałęzie sercowe nerwu błędnego [X] i pnia współczulnego, a także pętla podobojczykowa pnia współczulnego, która tworzy pierścień wokół naczynia. Żyła szyjna przednia biegnie bocznie przed tętnicą, lecz oddzielona jest od niej mięśniem mostkowo-gnykowym i mięśniem mostkowo-tarczowym. Poniżej i za tętnicą leży opłucna, która oddziela ją od wierzchołka płuca; za nią leżą pień współczulny, mięsień długi szyi oraz pierwszy kręg piersiowy (T1). Nerw krtaniowy wsteczny prawy owija się wokół dolnej i tylnej części naczynia.

Tętnica podobojczykowa lewa

Pierwsza część tętnicy podobojczykowej lewej odchodzi od łuku aorty, za tętnicą szyjną wspólną lewą, na poziomie czwartego kręgu piersiowego; wstępuje przez górne śródpiersie do nasady szyi, a następnie łukowato skręca bocznie do brzegu przyśrodkowego mięśnia pochyłego przedniego.

Od przodu pozostaje w stosunku z nerwem błędnym [X], nerwami sercowymi i nerwem przeponowym, które przebiegają równolegle do niej, z tętnicą szyjną wspólną lewą, żyłą szyjną wewnętrzną lewą i żyłami kręgowymi lewymi oraz z początkiem lewej żyły ramienno-głowowej; pokryta jest mięśniem mostkowo-tarczowym, mięśniem mostkowo-gnykowym i mięśniem mostkowo-obojczykowo-suteczkowym. Od tyłu pozostaje w stosunku z przełykiem, przewodem piersiowym, nerwem krtaniowym wstecznym lewym, zwojem szyjnym dolnym pnia współczulnego oraz mięśniem długim szyi; wyżej jednak przełyk i przewód piersiowy leżą po jej prawej stronie, przy czym ten ostatni ostatecznie łukowato przeskakuje nad naczyniem, aby uchodzić do kąta połączenia żyły podobojczykowej i żyły szyjnej wewnętrznej. Przyśrodkowo od niej leżą przełyk, tchawica, przewód piersiowy i nerw krtaniowy wsteczny lewy; bocznie — opłucna lewa i płuco lewe.

Część druga

Druga część tętnicy podobojczykowej leży za mięśniem pochyłym przednim (anterior scalene); jest bardzo krótka i stanowi najwyższy punkt łuku opisywanego przez naczynie.

Od przodu pokryta jest skórą, powięzią powierzchowną, mięśniem szerokim szyi, powięzią szyi głęboką, mięśniem mostkowo-obojczykowo-suteczkowym oraz mięśniem pochyłym przednim. Po prawej stronie szyi nerw przeponowy oddzielony jest od drugiej części tętnicy mięśniem pochyłym przednim, natomiast po lewej stronie krzyżuje pierwszą część tętnicy blisko przyśrodkowego (środkowego) brzegu tego mięśnia. Za naczyniem leżą opłucna i mięsień pochyły środkowy (przyśrodkowy, czyli środkowy); powyżej — splot ramienny; poniżej — opłucna. Żyła podobojczykowa leży poniżej i przed tętnicą, oddzielona od niej mięśniem pochyłym przednim.

Część trzecia

Trzecia część tętnicy podobojczykowej biegnie ku dołowi i bocznie od brzegu bocznego mięśnia pochyłego przedniego do zewnętrznego brzegu żebra pierwszego [I], gdzie przechodzi w tętnicę pachową. Jest to najbardziej powierzchowny odcinek naczynia, zawarty w trójkącie łopatkowo-obojczykowym (trójkącie tętnicy podobojczykowej).

Od przodu pokryta jest skórą, powięzią powierzchowną, mięśniem szerokim szyi, nerwami nadobojczykowymi oraz powięzią szyi głęboką. Żyła szyjna zewnętrzna krzyżuje jej część przyśrodkową i przyjmuje żyły: łopatkową poprzeczną, szyjną poprzeczną i szyjną przednią, które często tworzą splot przed tętnicą. Za żyłami nerw do mięśnia podobojczykowego zstępuje przed tętnicą. Część graniczna tętnicy leży za obojczykiem i mięśniem podobojczykowym i jest krzyżowana przez naczynia łopatkowe poprzeczne. Żyła podobojczykowa leży przed tętnicą i nieco niżej od niej. Od tyłu tętnica opiera się na najniższym pniu splotu ramiennego, który oddziela ją od mięśnia pochyłego środkowego. Powyżej i bocznie od niej leżą górne pnie splotu ramiennego oraz mięsień łopatkowo-gnykowy. Poniżej opiera się na górnej powierzchni żebra pierwszego [I].