Nerwy

Nerwy stanowią tę część układu nerwowego, która łączy mózg i rdzeń kręgowy (tj. centralny system nerwowy) z pozostałymi częściami ciała. Przypominają kable złożone z pęczków neuronów, które przewodzą impulsy elektryczne między centralnym systemem nerwowym a różnymi częściami ciała, w tym skórą, mięśniami i narządami wewnętrznymi. Neurony są otoczone wyspecjalizowanymi komórkami zwanymi komórkami Schwanna, które tworzą wokół nich osłonkę mielinową, umożliwiając szybsze przewodzenie impulsów nerwowych.

Z funkcjonalnego punktu widzenia nerwy mogą być czuciowe lub ruchowe, a niektóre z nich mają charakter mieszany – przewodzą zarówno czuciowe, jak i ruchowe impulsy nerwowe. Nerwy czuciowe przekazują informacje czuciowe dotyczące bólu, temperatury, dotyku, ucisku, wibracji i propriocepcji – ze skóry, mięśni i różnych narządów ciała – do mózgu i rdzenia kręgowego. Przesyłają również sygnały czuciowe do mózgu, umożliwiając widzenie, smakowanie, słyszenie i węszenie. Nerwy ruchowe natomiast przewodzą sygnały do różnych narządów efektorowych, takich jak mięśnie i gruczoły.

Nerwy można również podzielić na nerwy czaszkowe i nerwy rdzeniowe. Łącznie tworzą one obwodowy układ nerwowy.

Istnieje 12 par nerwów czaszkowych, które wychodzą z podstawy mózgu. Należą do nich nerw węchowy (I nerw czaszkowy), związany z węchem, oraz nerw wzrokowy (II nerw czaszkowy), odpowiedzialny za przetwarzanie informacji wzrokowych. III, IV i VI nerw czaszkowy uczestniczą w kurczeniu mięśni zewnętrznych gałki ocznej, umożliwiając jej ruchy. Są to odpowiednio: nerw okoruchowy, nerw bloczkowy i nerw odwodzący. Nerw okoruchowy służy ponadto do zwężania źrenicy oraz akomodacji do widzenia z bliska. Następnie wyróżnia się nerw trójdzielny (V nerw czaszkowy) i jego trzy gałęzie (tj. nerw oczny, nerw szczękowy i nerw żuchwowy). Odgrywają one istotną rolę w przewodzeniu czucia bólu, temperatury, dotyku i wibracji z twarzy do mózgu. Ponadto uczestniczą w żuciu i połykaniu pokarmów poprzez unerwienie mięśni żucia. Kolejnym jest nerw twarzowy (VII nerw czaszkowy), który pełni wiele funkcji, w tym kurczenie mięśni mimicznych twarzy, przewodzenie impulsów smakowych z języka oraz pobudzanie gruczołu łzowego, gruczołu podżuchwowego i gruczołu podjęzykowego do wytwarzania łez i wydzielania śliny w jamie ustnej. Nerw przedsionkowo-ślimakowy [VIII] jest VIII nerwem czaszkowym, który przewodzi informacje czuciowe dotyczące słuchu i regulacji równowagi. Nerw językowo-gardłowy i nerw błędny są odpowiednio IX i X nerwem czaszkowym i unerwiają mięśnie krtani i gardła. Uszkodzenie tych nerwów może prowadzić do trudności w połykaniu oraz zaburzeń fonacji. Wreszcie XI i XII nerw czaszkowy to odpowiednio nerw dodatkowy i nerw podjęzykowy. Pierwszy z nich unerwia mięsień czworoboczny i mięsień mostkowo-obojczykowo-suteczkowaty, natomiast drugi unerwia mięśnie języka.

W odróżnieniu od nerwów czaszkowych wyróżnia się 31 par nerwów rdzeniowych – osiem szyjnych, dwanaście piersiowych, pięć lędźwiowych, pięć krzyżowych i jedną parę guziczną. Każda para nerwów rdzeniowych wywodzi się z odpowiadającego jej segmentu rdzenia kręgowego.

Każdy nerw rdzeniowy powstaje z połączenia korzenia przedniego (brzusznego) i korzenia tylnego (grzbietowego), które wychodzą odpowiednio z przedniego i tylnego rogu istoty szarej rdzenia kręgowego. Korzeń brzuszny zbudowany jest z odprowadzających neuronów ruchowych, które przewodzą somatyczne i trzewne informacje ruchowe do mięśni szkieletowych, gruczołów i trzewi. Ich ciała komórkowe znajdują się w przednim i bocznym rogu istoty szarej rdzenia kręgowego. Korzeń grzbietowy zbudowany jest z doprowadzających neuronów czuciowych, które przewodzą trzewne i somatyczne informacje czuciowe z obwodowych receptorów do rdzenia kręgowego.

Nerwy rdzeniowe opuszczają kręgosłup przez otwory międzykręgowe jako mieszany pęczek neuronów czuciowych i ruchowych. Po wyjściu przez otwory międzykręgowe nerwy rdzeniowe dzielą się na gałęzie przednie (brzuszne) i gałęzie tylne (grzbietowe). Gałęzie tylne nerwów rdzeniowych unerwiają tylno-boczną ścianę ciała, natomiast gałęzie przednie tworzą wszystkie główne sploty nerwowe – szyjny, ramienny i lędźwiowo-krzyżowy – i odpowiadają za większość czuciowo-ruchowego unerwienia ciała.