Tętnica okalająca udo przyśrodkowa

Anatomia tętnicy okalającej udo przyśrodkowej (a. circumflexa femoris medialis; tętnica okalająca wewnętrzna) opisana w podręczniku Graya przedstawia się następująco: tętnica odchodzi od przyśrodkowej i tylnej powierzchni tętnicy głębokiej uda, okrąża przyśrodkową stronę kości udowej, przechodząc najpierw między mięśniem grzebieniowym a mięśniem lędźwiowym większym, a następnie między mięśniem zewnętrznym zasłonowym a mięśniem przywodzicielem krótkim. Na górnym brzegu mięśnia przywodziciela krótkiego oddaje dwie gałęzie: jedna zaopatruje mięśnie przywodziciele, mięsień smukły oraz mięsień zewnętrzny zasłonowy i zespala się z tętnicą zasłonową; druga zstępuje pod mięśniem przywodzicielem krótkim, zaopatrując go oraz mięsień przywodziciel wielki. Dalsza część naczynia biegnie ku tyłowi i dzieli się na gałąź powierzchowną, głęboką i panewkową:

• Gałąź powierzchowna ukazuje się między mięśniem czworobocznym uda a górnym brzegiem mięśnia przywodziciela wielkiego i zespala się z tętnicą pośladkową dolną, boczną tętnicą okalającą udo oraz pierwszą tętnicą przeszywającą (sieć stawowa biodra).

• Gałąź głęboka biegnie skośnie ku górze po ścięgnie mięśnia zewnętrznego zasłonowego i przed mięśniem czworobocznym uda w kierunku dołu krętarzowego, gdzie zespala się z gałązkami tętnic pośladkowych.

• Tętnica panewkowa odchodzi naprzeciwko wcięcia panewki i wchodzi do stawu biodrowego pod więzadłem poprzecznym wraz z gałęzią stawową tętnicy zasłonowej; zaopatruje tkankę tłuszczową w dnie panewki i biegnie dalej wzdłuż więzadła głowy kości udowej do głowy kości udowej.

Anatomia tętnicy okalającej udo przyśrodkowej (MFCA) wykazuje znaczną zmienność w zależności od źródła!

• Według niektórych źródeł [2] tętnicę okalającą udo przyśrodkową (MFCA) można podzielić na 3 odcinki: poprzeczny, wstępujący i głęboki. Odcinek poprzeczny (gałąź zstępująca według TA2) biegnie ku tyłowi między mięśniem biodrowo-lędźwiowym a mięśniem grzebieniowym. Następnie naczynie wstępuje ku tyłowi jako wstępująca MFCA w kierunku grzebienia międzykrętarzowego, przebiegając w tkance tłuszczowej między mięśniem zewnętrznym zasłonowym a mięśniem czworobocznym uda. W odcinku bliższym MFCA oddaje bocznie gałąź krętarzową, natomiast główna tętnica krzyżuje od tyłu ścięgno mięśnia zewnętrznego zasłonowego jako głęboka MFCA, po czym kontynuuje przebieg wewnątrztorebkowy, głęboko do wspólnego ścięgna krótkich mięśni rotatorów zewnętrznych.

• Inne źródła [3] opisują tętnicę okalającą udo przyśrodkową (MFCA) w następujący sposób:

  • MFCA odchodzi od tętnicy głębokiej uda, stanowiąc jej pierwszą gałąź.

  • Główny pień MFCA przebiega między mięśniem gruszkowatym a mięśniem biodrowo-lędźwiowym.

  • Pierwsza gałąź, gałąź powierzchowna, odchodzi od głównego pnia we wszystkich przypadkach. Gałąź ta nie dochodzi do głowy kości udowej, lecz zaopatruje mięśnie przywodziciele za pośrednictwem mniejszych gałązek. Jedna z mniejszych gałązek gałęzi powierzchownej tworzy zespolenie z tętnicą zasłonową między mięśniem przywodzicielem długim a mięśniem przywodzicielem krótkim (i może oddawać tętnicę panewkową zaopatrującą tkankę tłuszczową w dnie panewki).

  • W przebiegu głównego pnia MFCA, w kierunku krętarza mniejszego, stwierdza się stały podział na dwie główne gałęzie: gałąź zstępującą i gałąź głęboką. Podział ten obserwuje się w 15 spośród 16 preparatów i jest bardzo charakterystyczny. W związku z tym MFCA dzieli się na dwie części: główny pień przed rozwidleniem oraz gałąź głęboką po rozwidleniu, stanowiącą przedłużenie głównego pnia. Rozwidlenie występuje średnio w odległości 48 mm (33–72 mm) od głównego pnia (ryc. 2).

  • Gałąź zstępująca (15 spośród 16 preparatów), która zazwyczaj dzieli się na dwie mniejsze gałązki, zaopatruje mięśnie tylnej komory uda: mięsień półścięgnisty, mięsień półbłoniasty i mięsień dwugłowy uda. W jednym preparacie (1 spośród 16), w którym nie obserwuje się rozwidlenia, gałąź zstępująca również jest nieobecna. W tym przypadku gałąź pierwszej tętnicy przeszywającej zaopatruje mięśnie tylnej komory uda.

  • Gałąź głęboka, odgrywająca kluczową rolę w unaczynieniu głowy kości udowej, przebiega ku tyłowi od mięśnia zewnętrznego zasłonowego i ku przodowi od mięśnia czworobocznego uda (w tym odcinku bywa niekiedy określana jako wstępująca MFCA lub gałąź wstępująca tętnicy okalającej udo przyśrodkowej). Jest ona łatwo identyfikowalna w tkance tłuszczowej między tymi dwoma mięśniami i zazwyczaj ściśle towarzyszy jej para żył. Następnie krzyżuje ścięgna mięśnia bliźniaczego dolnego, mięśnia zasłaniacza wewnętrznego i mięśnia bliźniaczego górnego od ich strony przedniej i wchodzi do błony włóknistej stawu biodrowego. Po wejściu do torebki biegnie w obrębie włókien siateczkowatych leżących na powierzchni szyjki kości udowej, gdzie dzieli się na gałęzie końcowe biegnące ku połączeniu głowy i szyjki kości udowej. Zgodnie z nomenklaturą Tuckera oraz Howe'a, Laceya i Schwartza gałęzie końcowe gałęzi głębokiej MFCA określa się mianem „tylnych górnych tętnic odżywczych głowy kości udowej". Terminy „tętnica siateczkowata" oraz „gałąź głowowa" zastępuje się określeniem „tętnica odżywcza głowy kości udowej".