Zwieracz odbytu zewnętrzny

Zwieracz odbytu zewnętrzny (sphincter ani externus) jest krótką, owalną rurką mięśnia szkieletowego otaczającą dolną część kanału odbytu; dystalnie przylega do skóry wokół brzegu odbytu. Zwieracz odbytu zewnętrzny jest znacznie bardziej masywny niż mięsień zwieracz odbytu wewnętrzny. Jest jedną z trzech struktur kompleksu zwieracza odbytu, jednak podczas gdy mięsień zwieracz odbytu wewnętrzny oraz mięsień podłużny zespolony uznawane są za części ściany kanału odbytu, zwieracz odbytu zewnętrzny stanowi w istocie część mięśni przepony miednicy (krocza).

Przyczep początkowy: skóra i powięź otaczające odbyt

Przyczep końcowy: ciało kroczowe; środek ścięgnisty krocza oraz więzadło guziczno-odbytowe

Nerw: gałąź odbytowa dolna nerwu sromowego (S2–S4)

Czynność: utrzymywanie kanału odbytu i odbytu w stanie zamknięcia, wspomaganie wydalania kału oraz podtrzymywanie przepony miednicy

Tętnica: tętnice odbytnicze dolne

Opis:

Zwieracz odbytu zewnętrzny (sphincter ani externus) jest płaską warstwą włókien mięśniowych o kształcie eliptycznym, ściśle przylegającą do powłoki otaczającej brzeg odbytu. Mierzy około 8–10 cm długości — od swego przedniego do tylnego końca — i około 2,5 cm szerokości na poziomie odbytu.

Składa się z trzech warstw, powierzchownych i głębokich:

• Warstwa powierzchowna, stanowiąca główną część mięśnia, bierze początek od wąskiego pasma ścięgnistego — szwu guziczno-odbytowego (anococcygeal raphé), rozciągającego się od wierzchołka kości guzicznej do tylnego brzegu odbytu. Tworzy dwie spłaszczone blaszki tkanki mięśniowej, które okrążają odbyt i łączą się z przodu, przyczepiając się do środkowego punktu ścięgnistego krocza, gdzie łączą się z mięśniem poprzecznym krocza powierzchownym, mięśniem dźwigaczem odbytu oraz mięśniem opuszkowo-jamistym.

• Warstwa głęboka tworzy pełny zwieracz kanału odbytu. Jej włókna otaczają kanał, ściśle przylegając do mięśnia zwieracza odbytu wewnętrznego, a z przodu łączą się z pozostałymi mięśniami w środkowym punkcie krocza. W znacznej części przypadków włókna krzyżują się przed odbytem i są ciągłe z mięśniami poprzecznymi krocza powierzchownymi. Od tyłu nie przyczepiają się do kości guzicznej, lecz są ciągłe z włóknami strony przeciwnej za kanałem odbytu. Górny brzeg mięśnia jest słabo odgraniczony, ponieważ odchodzą od niego włókna dołączające do mięśnia dźwigacza odbytu.

• Część podskórna zwieracza odbytu zewnętrznego jest najbardziej dystalną częścią zwieracza odbytu zewnętrznego, położoną poniżej mięśnia zwieracza odbytu wewnętrznego.

Czynność tego mięśnia jest swoista:

• (1) Podobnie jak inne mięśnie, pozostaje on stale w stanie skurczu tonicznego i — nie mając mięśnia antagonistycznego — utrzymuje kanał odbytu oraz otwór odbytu w stanie zamknięcia.

• (2) Pod wpływem woli może zostać wprowadzony w stan silniejszego skurczu, co pozwala szczelniej zamknąć otwór odbytu podczas wysiłków wydechowych niezwiązanych z defekacją.

• (3) Przyjmując punkt stały na kości guzicznej, pomaga utrwalić środkowy punkt krocza, tak aby mięsień opuszkowo-jamisty mógł działać z tego punktu stałego.