Mięsień prosty boczny

Mięsień prosty boczny jest mięśniem prążkowanym oczodołu, należącym do mięśni gałki ocznej i najbardziej bocznym spośród czterech mięśni prostych. Jego przyczep początkowy znajduje się w okolicy kanału wzrokowego, a mięsień poszerza się, biegnąc doczaszkowo ku gałce ocznej, gdzie kończy się rozcięgnową płytką wstawienia. Powoduje odwodzenie oka.

Budowa: Oczodołowy mięsień prosty prążkowany

Przyczep początkowy: Wierzchołek oczodołu, otaczający kanał wzrokowy

Wstawienie: Część boczna przedrównikowej okolicy gałki ocznej

Stosunki topograficzne: Doogonowo od gałki ocznej, bocznie względem pozostałych mięśni gałki ocznej, pokrywający mięsień cofacz gałki ocznej

Czynność: Głównie odwodzenie oka

Antagonista: Mięsień prosty przyśrodkowy

Unaczynienie: Gałęzie mięśniowe zewnętrznej tętnicy ocznej, splot oczny

Unerwienie: Nerw odwodzący

Opis:

Mięsień prosty boczny jest jednym z mięśni prążkowanych oczodołu oraz jednym z czterech mięśni prostych gałki ocznej.

Rozpoczyna się na wierzchołku oczodołu, w pobliżu kanału wzrokowego, przyczepiając się do okostnej oczodołu.

Cztery mięśnie proste są zbliżone kształtem, prostoliniowe i stopniowo poszerzają się ku miejscu wstawienia na gałce ocznej, choć między nimi mogą występować nieznaczne różnice w rozmiarze i długości. Mięsień prosty boczny przebiega przez oczodół w położeniu bocznym względem pozostałych mięśni oczodołowych. Wstawia się za pośrednictwem rozcięgnowej płytki na boczną część gałki ocznej, w jej okolicy przedrównikowej, między rąbkiem rogówki a równikiem gałki ocznej. Wraz z pozostałymi mięśniami prostymi tworzy stożek otaczający nerw wzrokowy i mięsień cofacz gałki ocznej, pokrywając go od strony bocznej.

Skurcz tego mięśnia wywołuje odwodzenie oka. Mięsień prosty przyśrodkowy jest jego antagonistą.

Mięsień jest zaopatrywany przez gałęzie mięśniowe zewnętrznej tętnicy ocznej, a odpływ żylny odbywa się poprzez żyły wchodzące w skład splotu ocznego.

W odróżnieniu od pozostałych mięśni prostych nie jest unerwiony przez nerw okoruchowy, lecz przez nerw odwodzący, który wnika do oczodołu przez szczelinę oczodołową i dochodzi do przyśrodkowej powierzchni mięśnia.

Zmienność gatunkowa:

U koniowatych mięśnie proste wstawiają się kilka milimetrów doogonowo od rąbka rogówki, za pośrednictwem cienkiej rozcięgny.

U bydła mięśnie proste są szczególnie szerokie i grube. Wstawiają się blisko rąbka rogówki za pomocą blaszek ścięgnistych.

U owiec mięśnie proste przyczepiają się do twardówki za pomocą blaszek ścięgnistych, jednak ich odległość od rąbka rogówki różni się w zależności od mięśnia — od 1 mm dla mięśnia prostego bocznego do 1 cm dla mięśnia prostego przyśrodkowego.

U świń mięśnie proste mają silne przyczepy początkowe w głębokich dołach ściany oczodołu. Ich wstawienia są cienkie, blisko rąbka rogówki, z wyjątkiem mięśnia prostego przyśrodkowego, który wstawia się bardziej doogonowo, w pobliżu równika gałki ocznej.

U psa mięśnie proste są wąskie i wstawiają się za pośrednictwem zakończeń rozcięgnowych w odległości od 3 do 7 mm doogonowo od rąbka rogówki.

U kotów mięśnie proste kończą się cienkimi, lecz szerokimi blaszkami rozcięgnowymi. Wstawienia te leżą stosunkowo daleko od rąbka rogówki — w odległości od 6 do 10 mm — co dotyczy zwłaszcza wstawienia mięśnia prostego bocznego.

U królików mięśnie proste wstawiają się do gałki ocznej za pomocą szerokich rozcięgien, blisko rąbka rogówki, z wyjątkiem mięśnia prostego przyśrodkowego, którego wstawienie jest bardziej doogonowe.

U człowieka mięśnie proste odchodzą od wspólnego pierścienia ścięgnistego otaczającego górną szczelinę oczodołową i kanał wzrokowy. Ich wstawienia dokonują się za pośrednictwem końcowych rozcięgien, w odległości od 5 do 8 mm doogonowo od rąbka rogówki.