Pęcherzyki jajnikowe dojrzewające

Pęcherzyki jajnikowe dojrzewające (folliculi ovarici vesiculosi).—Po wykonaniu przekroju jajnika uwidaczniają się liczne okrągłe, przezroczyste pęcherzyki różnej wielkości; są to pęcherzyki, czyli ovisaci zawierające komórki jajowe. Bezpośrednio pod powierzchowną osłoną znajduje się warstwa zrębu, w której obecna jest duża liczba drobnych pęcherzyków o jednolitej wielkości, wynosząccej około 0,25 mm średnicy. Są to pęcherzyki w najwcześniejszym stadium rozwoju, a warstwa, w której się znajdują, została nazwana warstwą korową.

Są one szczególnie liczne w jajniku małego dziecka. Po pokwitaniu i przez cały okres rozrodczy w warstwie korowej stwierdza się również w niewielkiej liczbie duże, dojrzałe lub prawie dojrzałe pęcherzyki, a także „ciałka żółte" — pozostałości pęcherzyków, które pękły i ulegają zanikowi oraz wchłanianiu.

Poniżej tej powierzchownej warstwy, w zrębie jajnika, stwierdza się obecność innych, dużych i mniej lub bardziej dojrzałych pęcherzyków. Powiększają się one w miarę oddalania od powierzchni w kierunku silnie unaczynionego zrębu w centrum narządu, określanego mianem substancji rdzeniowej (zona vasculosa Waldeyer'a). Zrąb ten tworzy tkankę wnęki, za pośrednictwem której jajnik jest przymocowany i przez którą wnikają naczynia krwionośne; nie zawiera on żadnych pęcherzyków.

Większe pęcherzyki składają się z zewnętrznej błony włóknisto-naczyniowej, połączonej z otaczającym zrębem jajnika siecią naczyń krwionośnych, oraz z wewnętrznej błony zbudowanej z kilku warstw komórek jądrzastych, zwanej błoną ziarnistą (membrana granulosa). W jednym miejscu dojrzałego pęcherzyka komórki błony ziarnistej skupiają się w masę uwypuklającą się do jamy pęcherzyka. Nosi ona nazwę tarczki jajonośnej (discus proligerus), w której osadzona jest komórka jajowa. Pęcherzyk zawiera przezroczysty płyn białkowy.

Rozwój i dojrzewanie pęcherzyków oraz komórek jajowych przebiegają nieprzerwanie od pokwitania do końca okresu rozrodczego w życiu kobiety, natomiast ich powstawanie rozpoczyna się jeszcze przed urodzeniem. Przed pokwitaniem jajniki są małe, a zawarte w nich pęcherzyki rozmieszczone są w stosunkowo grubej warstwie substancji korowej; mają one wówczas postać dużej liczby drobnych zamkniętych pęcherzyków, stanowiących wczesne stadium rozwoju pęcherzyków; wiele z nich jednak nigdy nie osiąga pełnego rozwoju, lecz ulega obkurczeniu i zanikowi. W okresie pokwitania jajniki powiększają się i stają się bardziej unaczynione, pęcherzyki rozwijają się w większej liczbie, a zawarte w nich komórki jajowe stają się zdolne do zapłodnienia.

Uwolnienie komórki jajowej.—Pęcherzyki, po osiągnięciu określonego stadium rozwoju, stopniowo zbliżają się do powierzchni jajnika i pękają; komórka jajowa wraz z płynną zawartością pęcherzyka zostaje uwolniona na zewnętrznej powierzchni jajnika, a następnie transportowana do jajowodu przez prądy wytwarzane przez ruchy rzęsek pokrywających błonę śluzową strzępków.

Ciałko żółte.—Po uwolnieniu komórki jajowej wyściółka pęcherzyka ulega pofałdowaniu, a z otaczającej tkanki wrastają do jego wnętrza wypustki naczyniowe. W ten sposób przestrzeń zostaje wypełniona i tworzy się ciałko żółte. Składa się ono początkowo z promieniście ułożonych żółtych komórek z naczyniami krwionośnymi i przestrzeniami limfatycznymi, a następnie zlewa się z otaczającym zrębem.