Splot lędźwiowy
Plexus lumbalis
Definicja
Splot lędźwiowy jest złożoną siecią nerwów zlokalizowaną w dolnej części grzbietu (okolica lędźwiowa), odgrywającą kluczową rolę w zapewnieniu unerwienia ruchowego i czuciowego dolnej ściany brzucha, przedniej powierzchni uda, przyśrodkowej powierzchni uda, części zewnętrznych narządów płciowych oraz określonych obszarów kończyny dolnej i miednicy. Splot ten tworzą przede wszystkim gałęzie przednie trzech pierwszych nerwów rdzeniowych lędźwiowych (L1, L2 i L3) oraz większa część gałęzi przedniej czwartego nerwu rdzeniowego lędźwiowego (L4). Ponadto pierwszy nerw lędźwiowy (L1) często otrzymuje włókna od dwunastego nerwu piersiowego (T12), zwanego nerwem podżebrowym.
Położenie
Splot lędźwiowy jest położony wewnątrz mięśnia lędźwiowego większego, skąd gałęzie nerwowe splotu lędźwiowego rozchodzą się ku odpowiednim obszarom docelowym.
Część przednia i tylna splotu lędźwiowego
Należy zaznaczyć, że gałęzie przednie nerwów rdzeniowych lędźwiowych L2–L3 dzielą się dalej na podziały przednie (brzuszne) i tylne (grzbietowe), tworząc to, co określa się mianem części przedniej i tylnej splotu lędźwiowego. Część gałęzi nerwowych splotu lędźwiowego odchodzi od jego części przedniej — jak nerw zasłonowy i nerw płciowo-udowy — natomiast inne odchodzą od jego części tylnej, w tym nerw udowy i nerw skórny boczny uda.
Główne składowe splotu lędźwiowego
a) Gałęzie przednie T12, L1 i L2 dają początek następującym nerwom
Nerw biodrowo-podbrzuszny: Tworzony przez górną gałąź L1; zapewnia unerwienie czuciowe dolnej ściany brzucha i górnej okolicy pośladka.
Nerw biodrowo-pachwinowy: Również wywodzący się z górnej gałęzi L1; zaopatruje czuciowo pachwinę i zewnętrzne narządy płciowe.
Uwaga: Zarówno nerw biodrowo-podbrzuszny, jak i nerw biodrowo-pachwinowy zapewniają unerwienie ruchowe mięśniom dolnej ściany brzucha (mięśniowi skośnemu wewnętrznemu i mięśniowi poprzecznemu brzucha).
Nerw płciowo-udowy: Dolna gałąź L1 łączy się z gałęzią L2, tworząc ten nerw, który dzieli się na gałąź płciową i gałąź udową, unerwiając mięsień dźwigacz jądra (u mężczyzn) oraz zapewniając unerwienie czuciowe przedniej części górnego uda i zewnętrznych narządów płciowych.
Nerw zasłonowy: Podziały brzuszne gałęzi przednich L2, L3 i L4 łączą się, tworząc ten nerw, odpowiedzialny za unerwienie ruchowe mięśni przywodzicieli przyśrodkowego uda oraz unerwienie czuciowe skóry przyśrodkowej powierzchni uda.
Nerw udowy: Podziały grzbietowe gałęzi przednich L2, L3 i L4 łączą się, tworząc ten nerw, który umożliwia funkcje ruchowe mięśni przedniej powierzchni uda (np. mięśnia czworogłowego uda i mięśnia krawieckiego) oraz zapewnia unerwienie czuciowe przedniej powierzchni uda, a także przyśrodkowej powierzchni nogi i stopy.
Nerw skórny boczny uda: Mniejsze gałęzie grzbietowe gałęzi przednich L2 i L3 łączą się, tworząc ten nerw, odpowiedzialny za unerwienie czuciowe skóry bocznej powierzchni uda.
Nerw zasłonowy dodatkowy (obecność zmienna): Nerw ten, jeśli występuje, odchodzi od mniejszych gałęzi L3 i L4 i może wspomagać dodatkowe unerwienie ruchowe mięśni miednicy.
c) Połączenia ze splotem krzyżowym:Część gałęzi przedniej L4 wraz z gałęzią przednią L5 tworzy pień lędźwiowo-krzyżowy, który łączy splot lędźwiowy ze splotem krzyżowym. Za pośrednictwem tego połączenia włókna L4 i L5 uczestniczą w unerwieniu ruchowym mięśni pośladka poprzez gałęzie nerwowe, takie jak nerw pośladkowy górny i dolny, nerw mięśnia zasłaniacza wewnętrznego oraz nerw do mięśnia czworobocznego uda, a także mięśni tylnej powierzchni uda i nogi za pośrednictwem nerwu kulszowego.
Gałęzie splotu lędźwiowego
Gałęzie splotu lędźwiowego wychodzą z trzech głównych miejsc w obrębie mięśnia lędźwiowego większego.
a) Gałęzie brzegu bocznego:Nerw biodrowo-podbrzuszny
Nerw biodrowo-pachwinowy
Nerw skórny boczny uda, nerw udowy
Nerw płciowo-udowy, który dzieli się na:
Gałąź płciową: Zaopatruje mięsień dźwigacz jądra oraz część skóry zewnętrznych narządów płciowych.
Gałąź udową: Zapewnia unerwienie czuciowe górnej przedniej powierzchni uda.
- Nerw zasłonowy — zaopatruje komorę przywodzicieli uda oraz część pokrywającej ją skóry.
Składowe współczulne
Autonomiczne włókna współczulne integrują się ze splotem lędźwiowym za pośrednictwem szarych i białych gałęzi łączących, tworząc połączenie między pniem współczulnym a gałęziami przednimi lędźwiowych nerwów rdzeniowych. Ta istotna integracja łączy funkcje układu nerwowego autonomicznego ze strukturami unerwianymi przez splot.
Białe gałęzie łączące: Składają się z przedzwojowych włókien mielinowych wywodzących się z bocznych rogów szarej istoty rdzenia kręgowego na poziomach T12–L2 i łączących się z pniem współczulnym. Gałęzie te stanowią drogi przewodzenia dla tych włókien, umożliwiając ich przejście z gałęzi przednich do pnia współczulnego.
Szare gałęzie łączące: Stanowią drogi przewodzenia dla włókien pozazwojowych biegnących od pnia współczulnego do lędźwiowych nerwów rdzeniowych (T12–L4).
Włókna autonomiczne przewodzone przez gałęzie splotu lędźwiowego regulują kluczowe funkcje, w tym kontrolę naczynioruchową (napięcie naczyń krwionośnych), aktywność wydzielniczą gruczołów potowych (pobudzenie gruczołów potowych) oraz reakcje pilomotoryczne (skurcz mięśni mieszków włosa) w obszarach unerwianych przez splot.
Odnośniki
Drake, R.L., Vogl, A.W., and Mitchell, A.W.M. (2010). ‘Chapter 4: Abdomen’, in Gray’s anatomy for students. (2nd ed.) Churchill Livingstone Elsevier, Philadelphia PA 19103, pp.378-379.
Singh O, Al Khalili Y. Anatomy, Back, Lumbar Plexus. [Updated 2023 Aug 7]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545137/
Galeria
- RM miednicy mężczyzny
- Projekt Obrazowanie Człowieka
- TK kręgosłupa lędźwiowego
- TK kręgosłupa lędźwiowego
- TK kręgosłupa lędźwiowego
- RM kręgosłupa lędźwiowego
- RM kręgosłupa lędźwiowego
- RM kręgosłupa lędźwiowego
- Miednica mężczyzny
- Miednica mężczyzny
- Miednica mężczyzny
- Miednica kobiety
- TK jama brzuszna – miednica, kobieta
- TK jama brzuszna – miednica, kobieta
- TK jama brzuszna – miednica, kobieta